Bhaqavad-gita – ÜÇÜNCÜ FƏSİL

Karma-yoqa

 

MƏTN 1

arcuna uvaça

cyayasi çet karmanas te

mata buddhir canardana

tat kim karmani qhore mam

niyocayasi keşava

 

arcunah uvaça – Arcuna dedi; cyayasi – daha yaxşı; çet – əgər; karmanah – həzgüdən fəaliyyətdən; te – Səninlə; mata – hesab etdin; buddhih – dərrakə; canardana – ey Krişna; tat – buna görə; kim – nə üçün; karmani – fəaliyyətdə; qhore – dəhşətli; mam – məni; niyocayasi – Sən cəlb edirsən; keşava – ey Krişna.

Arcuna dedi: Ey Canardana, ey Keşava, idrak yolunu həzgüdən fəaliyyətdən üstün tutursansa, nə üçün məni bu dəhşətli müharibəyə sövq edirsən?

İZAHI: Allahın Ali Şəxsiyyəti Şri Krişna maddi kədər dəryasına qərq olmuş yaxın dostu Arcunanı xilas etmək üçün canın təbiətini ətraflı təsvir etdi və özünüdərk yolu olaraq ona buddhi-yoqanı, yaxud Krişna şüurunu məsləhət gördü. Bəzən Krişna şüurunu səhvən fəaliyyətsizlik kimi başa düşürlər və belə yanlış təsəvvürü olanlar Tanrı Krişnanın müqəddəs adını tərənnüm edərək Krişna şüuruna tamamilə yiyələnmək üçün kimsəsiz yerlərə çəkilirlər. Lakin Krişna şüuru fəlsəfəsini dərk etməyən şəxsə Krişnanın müqəddəs adını kimsəsiz yerdə tərənnüm etmək məsləhət görülmür; bu yolla səriştəsiz adamların dəyərsiz pərəstişindən savayı heç nə əldə etmək olmaz. Arcuna da düşünürdü ki, Krişna şüuru, yaxud buddhi-yoqa, yəni ruhi biliyin dərrakə vasitəsilə artırılması, fəal həyatdan yayınıb, tənha yerdə zahidlik etmək kimi bir şeydir. Başqa sözlə, özünə haqq qazandırmaq üçün o, Krişna şüurundan səbəb kimi istifadə edərək mübarizədən ustalıqla yayınmaq istəyirdi. Lakin səmimi şagird olduğundan məsələni öz ustadına – Krişnaya açdı və necə hərəkət etməli olduğunu aydınlaşdırdı. Cavabında Tanrı Krişna bu üçüncü fəsildə karma-yoqanı, yaxud Krişna şüurunda həyata keçirilən fəaliyyəti tam şəkildə izah etdi.

 

MƏTN 2

vyamişreneva vakyena

buddhim mohayasiva me

tad ekam vada nişçitya

yena şreyo ‘ham apnuyam

 

vyamişrena – ikimənalı; iva – əlbəttə; vakyena – sözlər; buddhim – dərrakə; mohayasi – Sən çaşdıraraq; iva – əlbəttə; me – mənim; tat – buna görə; ekam – yalnız bir; vada – xahiş edirəm de; nişçitya – inandıraraq; yena – bununla; şreyah – həqiqi rifah; aham – mən; apnuyam – əldə edə bilərəm.

İkimənalı nəsihətlərin mənim ağlımı çaşdırıb. Ona görə xahiş edirəm, qəti de, mənim üçün ən əlverişlisi hansıdır?

İZAHI: “Bhaqavad-gitanın xülasəsi” adlanan əvvəlki fəsildə sankhya-yoqa, buddhi-yoqa, ağlın köməyilə hisslərə nəzarət, təmənnasız fəaliyyət kimi müxtəlif yollar və təzə şagirdin mövqeyi izah edildi. Bütün bunlar sistemsiz halda təqdim edilmişdi. Başa düşüb hərəkət etmək üçün yolun daha sistemli izahına ehtiyac var idi. Buna görə də hər bir şəxs onları təhrif etmədən qəbul edə bilsin deyə, Arcuna ilk baxışdan dolaşıq görünən bu məsələləri aydınlaşdırmaq istəyirdi. Krişna sözlərdən istədiyi kimi istifadə etməklə Arcunanı çaşdırmaq niyyətində olmasa da, Arcuna nə fəaliyyətsizliklə, nə də fəal xidmətlə Krişna şüuru prosesini dərk edə bilmirdi. Başqa sözlə, o öz sualları ilə Bhaqavad-gitanın sirrini ciddi surətdə anlamaq istəyən bütün şagirdlər üçün Krişna şüuruna aparan yolu təmizləyirdi.

 

MƏTN 3

şri-bhaqavan uvaça

loke ‘smin dvi-vidha niştha

pura prokta mayanaqha

qyana-yoqena sankhyanam

karma-yoqena yoqinam

 

şri-bhaqavan uvaça – Allahın Ali Şəxsiyyəti dedi; loke – dünyada; asmin – bu; dvi-vidha – iki növün; niştha – etiqad; pura – əvvəl; prokta – deyilmişdi; maya – Mənimlə; anaqha – ey günahsız; qyana-yoqena – birləşdirici bilik prosesi; sankhyanam – empirik filosoflar tərəfindən; karma-yoqena – birləşdirici sədaqətlilik prosesi; yoqinam – fədailər tərəfindən.

Allahın Ali Şəxsiyyəti dedi: Ey günahsız Arcuna, Mən izah etdim ki, ali “Mən”i dərk etməyə cəhd edən adamlar iki cür olur. Bəziləri bunu empirik fəlsəfi mühakimələrin, digərləri isə sədaqətli xidmətin köməyilə etmək istəyirlər.

İZAHI: İkinci fəslin otuz doqquzuncu beytində Tanrı iki üsul: sankhya-yoqa və karma-yoqanı izah etmişdi. Bu beytdə O həmin üsülları daha aydın izah edir. Sankhya-yoqa (ruhun və materiyanın təbiətinin təhlil yolu ilə öyrənilməsi) fəlsəfi mühakimələrə və şeyləri təcrübi bilik vasitəsilə dərk etməyə meylli olan adamlar üçündür. O biri qrup insanlar ikinci fəslin altmış birinci beytində izah edildiyi kimi, Krişna şüurunda fəaliyyət göstərirlər. Eləcə də otuz doqquzuncu beytdə Tanrı buddhi-yoqanın, yaxud Krişna şüuru prosesinin qüsursuz olduğu üçün bu prinsiplərə əməl edən insanın fəaliyyət əsarətindən azad olduğunu izah etdi. Həmin məqam altmış birinci beytdə daha aydın izah edilmişdir: buddhi-yoqa Uca Tanrıdan (yəni Krişnadan) tam asılılıq deməkdir və bu hisslərə asanlıqla nəzarət etməyə imkan verir. Buna görə də hər iki yoqa sistemi din və fəlsəfə kimi bir-birindən asılıdırlar. Fəlsəfəsiz din sentiment, bəzən isə fanatizmdir, dinsiz fəlsəfə isə mücərrəd mühakimələrdən başqa bir şey diyildir. Son məqsəd Krişnadır, ona görə də Mütləq Həqiqəti səmimiyyətlə axtaran filosoflar axırda Krişna şüurunu qəbul edirlər. Bu, Bhaqavad-gitada təsdiq olunur. Bütün prosesin mahiyyəti insanın Ali Varlığa münasibətdə öz həqiqi mövqeyini anlamasından ibarətdir. Fəlsəfi mühakimələr dolayı yoldur, onun vasitəsilə insan tədricən Krişna şüuruna gələ bilər; digər yol isə insanı Krişna şüuru ilə birbaşa əlaqələndirir. Hisslərin fəlsəfi proses vasitəsilə təmizlənməsindən asılı olmadığına görə Krişna şüuru daha mükəmməldir. Sədaqətli xidmət yolu özü-özlüyündə təmizləyici proses olub, asan və yüksəkdir.

 

MƏTN 4

na karmanam anarambhan

naişkarmyam puruşo ‘şnute

na ça sannyasanad eva

siddhim samadhiqaççhati

 

na – yox; karmanam – təyin olunmuş vəzifələrin; anarambhat – yerinə yetirməməklə; naişkarmyam – əks-təsirlərdən azad olma; puruşah – insan; aşnute – çatır; na – nə də; ça – həmçinin; sannyasanat – tərki-dünyalıqla; eva – sadəcə; siddhim – nailiyyət; samadhiqaççhati – çatır.

Sadəcə olaraq, fəaliyyətdən imtina etməklə əks-təsirlərdən azad olmaq, təkcə tərki-dünyalıqla kamilliyə çatmaq mümkün deyil.

İZAHI: Təyin olunmuş vəzifələri (hansı ki, materialistcəsinə köklənmiş adamların ürəklərini saflaşdırmaq üçün nəzərdə tutulur) yerinə yetirməklə təmizlənmiş insan tərki-dünya həyat tərzini qəbul edə bilər. İnsan təmizlənməyibsə, dərhal sannyasa (ruhi həyatın dördüncü pilləsi) qəbul etməklə uğur qazana bilməz. Empirik filosofların fikrincə insan sadəcə olaraq sannyasa qəbul etməklə, yəni həzgüdən fəaliyyətdən imtina etməklə dərhal Narayanaya bənzər ola bilər. Lakin Tanrı Krişna bu prinsipi bəyənmir. Ürəyi təmizləmədən sannyasa qəbul etmək yalnız ictimai quruluşu pozmaq deməkdir. Digər tərəfdən əgər insan Tanrıya transsendental xidmətlə (buddhi-yoqa) məşğuldursa, təyin olunmuş vəzifələrini yerinə yetirməsə də, Tanrı onun xidmətini qəbul edəcək. Sv-alpam apy asya dharmasya trayate mahato bhayat. Bu prinsipə azacıq da olsa riayət edən insan ən böyük çətinlikləri dəf edə biləcək.

 

MƏTN 5

na hi kaşçit kşanam api

catu tişthaty akarma-krit

karyate hy avaşah karma

sarvah prakriti-cair qunaih

 

na – nə; hi – əlbəttə; kaşçit – hər bir kəs; kşanam – bir an; api – həm də; catu – hər zaman; tişthati – qalır; akarma-krit – heç nə etmədən; karyate – etməyə məcburdur; hi – əlbəttə; avaşah – köməksiz; karma – iş; sarvah – bütün; prakriti-caih – maddi təbiətin qunalarından doğan; qunaih – keyfiyyətlərlə.

Hər bir kəs maddi təbiətin qunalarının təsirinə müvafiq hərəkət etməyə məcburdur; buna görə də heç kəs, hətta bir an belə fəaliyyətsiz qala bilməz.

İZAHI: Canın daim fəal olması onun aldığı bədəndən deyil, təbiətindən irəli gəlir. Ruhi can yoxdursa maddi bədən hərəkət edə bilmir. Bədən daim fəal olan və bir an belə dayanmayan ruhi can sayəsində işləyən cansız nəqliyyat vasitəsidir. Buna görə də can Krişna şüurunda faydalı işlə məşğul olmalıdır, əks təqdirdə o, illüzor enerjinin diktəsi ilə fəaliyyət göstərəcək. Maddi enerji ilə təmasda olan can maddi təbiətin qunalarının təsiri altına düşür və onu maddi bağlılıqlardan təmizləmək üçün şastralarda təyin edilmiş vəzifələri yerinə yetirmək lazımdır. Əgər can Krişna şüurunda təbii vəzifələrini yerinə yetirirsə, gördüyü hər bir iş onun xeyrinə olacaq. Şrimad-Bhaqavatam (1.5.17) bunu təsdiq edir:

tyaktva sva-dharmam çaranambucam harer

bhacann apakvo ‘tha patet tato yadi

yatra kva vabhadram abhud amuşya kim

ko vartha apto ‘bhacatam sva-dharmatah

 

“İnsan Krişna şüurunu qəbul edirsə, hətta şastralarda təyin edilmiş vəzifələrə riayət etmirsə, sədaqətli xidməti lazımi qaydada yerinə yetirmirsə, yaxud nümunədən kənara çıxırsa, yenə də heç nə itirmir və günaha batmır. Tutaq ki, o, şastralardakı təmizlənmək üçün təyin olunmuş bütün göstərişləri yerinə yetirir, lakin Krişna şüurunda deyilsə bunun ona nə xeyri var?”

Deməli, təmizlənmək Krişna şüuruna gəlmək üçün lazımdır. Beləliklə sannyasa, yaxud hər hansı başqa bir təmizlənmə prosesi son məqsədə – Krişna şüurunda olmağa kömək etməlidir; əks təqdirdə, hər şey mənasını itirir.

 

MƏTN 6

karmendriyani samyamya

ya aste manasa smaran

indriyarthan vimudhatma

mithyaçarah sa uçyate

 

karma-indriyani – fəaliyyət göstərən beş hiss üzvü; samyamya – idarə edərək; yah – kim ki; aste – qalır; manasa – ağıl ilə; smaran – fikirləşərək; indriya-arthan – hiss obyektləri; vimudha – səfeh; atma – can; mithya-açarah – riyakar; sah – o; uçyate – adlanır.

Hisslərini fəaliyyətdən çəkindirən, ancaq ağlı hiss obyektlərində olan insan, əlbəttə ki, özü-özünü aldadır və riyakar adlanır.

İZAHI: Bir çox riyakarlar Krişna şüurunda fəaliyyət göstərməkdən imtina edib, zahirən meditasiya ilə məşğul olurlar, əslində isə, hissi həzzlər barədə fikirlərə dalırlar. Yaxud, bu cür riyakarlar çoxbilmiş ardıcıllarını aldatmaq üçün quru fəlsəfi mühakimələr yürüdə bilərlər, bu beytdə isə onlara böyük yalançılar deyilir. İnsan hissi həzz almaq üçün cəmiyyətdə istədiyi mövqedə fəaliyyət göstərə bilər. Ancaq mövqeyinə müvafiq olan qayda və göstərişlərə əməl edirsə, həyatını təmizləyib tədricən inkişaf edə bilər. Lakin, özünü yoqi kimi aparan, əslində isə hissi həzz obyektləri axtaran adam bəzən fəlsəfədən danışsa da, böyük riyakar adlandırılır. Onun biliyi qara qəpiyə də dəyməz; belə ki, Tanrının illüzor enerjisi bu cür günahkar adamın biliyinin bəhrələrini əlindən alır. Belə riyakar adamın ağlı həmişə natəmiz olduğu üçün onun nümayiş etdirdiyi yoqa meditasiyasının heç bir dəyəri yoxdur.

 

MƏTN 7

yas tv indriyani manasa

niyamyarabhate ‘rcuna

karmendriyaih karma-yoqam

asaktah sa vişişyate

 

yah – o kəs ki; tu – lakin; indriyani – hisslər; manasa – ağıl ilə; niyamya – nizamlayaraq; arabhate – başlanır; arcuna – ey Arcuna; karma-indriyaih – fəal hissi üzvləri ilə; karma-yoqam – sədaqətlilik; asaktah – bağlılıqsız; sah – o; vişişyate – daha yaxşıdır.

Digər tərəfdən kim ki, ağlının vasitəsilə hisslərinə nəzarət etməyə çalışıb, maddi bağlılığı olmadan [Krişna şüurunda] karma-yoqa ilə məşğul olursa, o daha yüksəkdə durur.

İZAHI: İnsan mənasız həyat sürən və hissi həzlərə qapılan saxta transsendentalist olmaqdansa, öz işini yerinə yetirsə, maddi həyatın əsarətindən azad olmaqdan və Allahın məskəninə çatmaqdan ibarət olan məqsədinə yetsə, daha yaxşı olar. İlkin svartha-qati, yəni hər bir insanın məqsədi – Vişnuya nail olmaqdır. Bütün varna və aşrama sistemi bizim bu məqsədə çatmağımıza kömək etmək üçün təyin olunmuşdur. Ailəli adam da Krişna şüurunda xidmət edərək bu məqsədə çata bilər. Şastralarda göstərildiyi kimi, insan özünügerçəkləşdirmək üçün həyatını nizamlayıb yaşamalı, maddi bağlılığı olmadan öz işini davam etdirməli, beləliklə, inkişaf etməlidir. Bu üsula riayət edən səmimi insan ruhani libası geyən, təcrübəsiz adamları aldadan riyakardan daha yaxşıdır. Səmimi süpürgəçi dolanacaq xatirinə meditasiya edən fırıldaqçı meditasiyaçıdan qat-qat yaxşıdır.

 

MƏTN 8

niyatam kuru karma tvam

karma cyayo hy akarmanah

şarira-yatrapi ça te

na prasidhyed akarmanah

 

niyatam – təyin olunmuş; kuru – et; karma – vəzifə; tvam – sən; karma – iş; cyayah – daha yaxşı; hi – əlbəttə; akarmanah – işləməməkdən; şarira – cismani; yatra – saxlama; api – hətta; ça – həmçinin; te – sənin; na – heç vaxt; prasidhyet – təsir altında; akarmanah – işsiz.

Təyin edilmiş vəzifəni yerinə yetir, çünki bu, işləməməkdən yaxşıdır. İşləmədən, heç maddi bədəni də saxlamaq mümkün deyil.

İZAHI: Özlərini yüksək mənşəli kimi göstərən çoxlu saxta meditasiyaçılar və ruhi həyatda inkişaf etmək xatirinə guya hər şeyi qurban etmiş peşəkar qiraətçilər vardır. Tanrı Krişna Arcunanın riyakar olmasını istəmirdi. O istəyirdi ki, Arcuna kşatriyalar üçün təyin olunmuş vəzifəsini yerinə yetirsin. Arcuna həm ailə sahibi, həm də sərkərdə idi və yaxşı olardı ki, mövqeyini dəyişmədən ailəli kşatriyalar üçün təyin olunmuş dini vəzifələrini yerinə yetirsin. Belə fəaliyyət dünyəvi insanın ürəyini tədricən təmizləyir və onu maddi çirkabdan azad edir. Dolanacaq məqsədi ilə qəbul edilən üzdəniraq tərki-dünyalıq heç vaxt nə Tanrı, nə də hər hansı müqəddəs kitab tərəfindən bəyənilməmişdir. Son nəticədə, insan canı bədəndə saxlamaq üçün işləməlidir. İnsan materialist meyllərdən azad olmadan, öz kefi üçün işindən imtina etməməlidir. Maddi dünyada yaşayan hər bir adamın, şübhəsiz, maddi təbiət üzərində hökmranlıq etmək, başqa sözlə, hissi həzz almaq kimi natəmiz meylləri vardır. İnsan bu cür natəmiz meyllərdən təmizlənməlidir. Bunsuz insan təyin edilmiş vəzifələrindən imtina edib, üzdəniraq transsendentalist olmamalı, işini atıb, başqalarının hesabına yaşamamalıdır.

 

MƏTN 9

yaqyarthat karmano ‘nyatra

loko ‘yam karma-bandhanah

tad-artham karma kaunteya

mukta-sanqah samaçara

 

yaqya-arthat – yalnız Yaqya, yaxud Vişnu naminə edilən; karmanah – fəaliyyətdən; anyatra – yoxsa; lokah – dünya; ayam – bu; karma-bandhanah – fəaliyyət əsarəti; tat – Onun; artham – ötrü; karma – iş; kaunteya – ey Kuntinin oğlu; mukta-sanqah – ünsiyyətdən azad olur; samaçara – mükəmməl et.

Fəaliyyət Vişnuya qurban edilməlidir, əks halda o, insanı maddi dünyaya bağlayır. Buna görə də, ey Kuntinin oğlu, təyin olunmuş vəzifələrini Onu razı salmaqdan ötrü yerinə yetir. Bu yolla sən əsarətdən həmişəlik azad olacaqsan.

İZAHI: İnsan heç olmasa bədənini saxlamaqdan ötrü işləməlidir və buna görə də hər bir ictimai silk üçün müəyyən vəzifələr təyin olunmuşdur. Yaqya – İlahi Vişnu, yaxud qurban icrası deməkdir. Yaqya İlahi Vişnunu razı salmaq üçün təyin edilmişdir. Vedalar göstərir: yaqyo vai vişnuh. Başqa sözlə, təyin olunmuş qurbanların icrasında və İlahi Vişnuya bilavasitə xidmətdə məqsəd eynidir. Ona görə də Krişna şüuru da bu beytdə tövsiyə edilən yaqya formasıdır. Varnaşrama sistemində də məqsəd İlahi Vişnunu razı salmaqdır. Varnaşramaçaravata puruşena parah puman/ vişnur aradhyate (Vişnu Purana 3.8.9).

Buna görə də hamı Vişnunu razı salmaq üçün işləməlidir. Maddi dünyada görülən bütün başqa işlər əsarətə səbəb olacaq. Çünki həm yaxşı, həm də pis əməllərin əks-təsirləri vardır və hər bir əks-təsir icraçını buxovlayır. Beləliklə, insan Krişnanı (yaxud Vişnunu) razı salmaq üçün Krişna şüurunda fəaliyyət göstərməlidir; bu cür hərəkət edən insan qurtuluş mərhələsinə çatır. Belə fəaliyyət böyük məharət tələb edir və bu prosesə təzə başlayan adamın təcrübəli rəhbərə ehtiyacı var. Ona görə də insan Tanrı Krişnanın təcrübəli fədaisinin rəhbərliyi altında, yaxud bilavasitə Tanrının göstərişlərinə əsasən (Arcuna kimi) səylə işləməlidir. Heç bir iş hissi həzz məqsədilə görülməməlidir, hər şey Krişnanı razı salmaq üçün edilməlidir. Bu yol insanı fəaliyyətin əks-təsirlərindən xilas etməklə yanaşı, onu tədricən Tanrıya transsendental məhəbbətlə xidmət səviyyəsinə gətirib çıxarır. Bu isə insanı Allahın məskəninə çatdıra bilən yeganə vasitədir.

 

MƏTN 10

saha-yaqyah pracah sriştva

purovaça pracapatih

anena prasavişyadhvam

eşa vo ‘stv işta-kama-dhuk

 

saha – bununla yanaşı; yaqyah – qurbanlar; pracah – nəsillər; sriştva – yaradaraq; pura – qədimdən; uvaça – dedi; praca-patih – canlıların ağası; anena – bunun sayəsində; prasavişyadhvam – firavan yaşayın; eşah – bu; vah – sənin; astu – qoy olsun; işta – arzu edilən bütün şeylərin; kama-dhuk – bəxş edən.

Yaradılışın əvvəlində bütün canlıların Ağası – Vişnu qurbanlarla birlikdə insan və tanrıça nəsillərini də yaratdı və onlara xeyir-dua verərək dedi: “Bu yaqyanı [qurbanı] icra etməklə xoşbəxt olun, çünki onun icrası sizə səadət və qurtuluş üçün lazım olan hər şeyi bəxş edəcəkdir.”

İZAHI: Canlıların Ağasının (Vişnunun) yaratdığı maddi dünya şərtləndirilmiş canların geriyə, Allahın yanına – əbədi mənzillərinə qayıtmaları üçün verilmiş imkandır. Maddi dünyada olan bütün canlı məxluqlar Vişnu, yəni Krişna – Allahın Ali Şəxsiyyəti ilə əbədi qarşılıqlı münasibətlərini unutduqlarına görə şərtləndirilmişlər. Bhaqavad-gitada deyilir ki, vedaiş ça sarvair aham eva vedyah, yəni Veda prinsipləri bu əbədi qarşılıqlı münasibətləri dərk etməkdə bizə kömək göstərəcəkdir. Tanrı deyir: Vedaların məqsədi Onu dərk etməkdir. Veda himnlərində deyilir: patim vişvasyatmeşvaram. Ona görə də canlı məxluqların Ağası Allahın Ali Şəxsiyyəti Vişnudur. Şrila Şukadeva Qosvami də Şrimad-Bhaqavatamda (2.4.20) Tanrını pati kimi təsvir edir:

şriyah patir yaqya-patih praca-patir

dhiyam patir loka-patir dhara-patih

patir qatiş çandhaka-vrişni-satvatam

prasidatam me bhaqavan satam patih

 

Praca-pati – İlahi Vişnudur, O, bütün canlı məxluqların, bütün dünyaların, bütün gözəlliklərin Ağası, hamının havadarıdır. Tanrı bu maddi dünyanı ona görə yaradıb ki, şərtləndirilmiş canlar Vişnunu razı salmaq üçün yaqyalar (qurbanlar) icra etsinlər və bu yolla maddi dünyanın hər yerində rahat, həyəcansız yaşayıb, maddi bədəndə ömürlərini başa vurduqdan sonra isə Allahın məskəninə daxil ola bilsinlər. Bu şərtləndirilmiş canlar üçün ümumi proqramdır. Yaqya icra etməklə şərtləndirilmış canlar tədricən Krişnanı dərk edir və hər cəhətdən mömin olurlar. Müqəddəs Veda kitabları Kali dövrü üçün sankirtana-yaqyanı (Allahın adlarının tərənnümü) tövsiyə edir və bu transsendental sistem İlahi Çaitanya tərəfindən hazırkı dövrün bütün insanlarının qurtuluşu naminə tətbiq edilmişdir. Sankirtana-yaqya ilə Krişna şüuru bir-birini tamamlayır. Şrimad-Bhaqavatamda (11.5.32) Krişnanın fədai (İlahi Çaitanya) kimi gəlişi göstərilir və bu zaman, xüsusilə sankirtana-yaqyaya istinad edilir.

krişna-varnam tvişakrişnam

sanqopanqastra-parşadam

yaqyaih sankirtana-prayair

yacanti hi su-medhasah

 

“Bu Kali dövründə kifayət qədər dərrakəli adamlar sankirtana-yaqya icra etməklə həmrahları ilə müşayiət edilən Tanrıya sitayiş edəcəklər.”

Veda ədəbiyyatında tövsiyə edilən digər yaqyaları bu Kali dövründə icra etmək asan deyil, sankirtana-yaqya isə hər cəhətdən asan və ucadır. Bu, Bhaqavad-gitada da (9.14) tövsiyə edilir.

 

MƏTN 11

devan bhavayatanena

te deva bhavayantu vah

parasparam bhavayantah

şreyah param avapsyatha

 

devan – tanrıçalar; bhavayata – zövq verib; anena – bu qurbanla; te – onlar; devah – tanrıçalar; bhavayantu – zövq verəcəklər; vah – sən; parasparam – qarşılıqlı; bhavayantah – bir-birini razı salaraq; şreyah – xeyir-dua; param – ən yüksək; avapsyatha – sən çatacaqsan.

Qurbanlardan razı qalan tanrıçalar səni də razı salacaqlar, beləliklə də, insanlar və tanrıçalar arasındakı əməkdaşlığın nəticəsində hamı əmin-amanlıq içində yaşayacaq.

İZAHI: Tanrıçalara maddi işlər aparmaq vəkaləti verilmişdir. Hər bir canlı məxluqun bədənini və canını saxlamaq üçün onun hava, işıq, su və digər nemətlərlə təchiz olunması Allahın Ali Şəxsiyyətinin bədəninin müxtəlif hissələrində yerləşən və Onun köməkçiləri olan saysız-hesabsız tanrıçalara həvalə edilmişdir. Onların razı qalıb-qalmaması insanın yaqya icra etməsindən asılıdır. Bəzi yaqyalar müəyyən tanrıçaları razı salmaq üçün təyin olunmuşdur; lakin bu halda da İlahi Vişnu ali məqsəd hesab edilir. Bhaqavad-gitada göstərilir ki, Krişna bütün qurbanların məqsədidir: bhoktaram yaqya-tapasam. Buna görə də yaqya-patinin ali həzzalanı bütün qurbanların ali məqsədidir. Yaqyalar düzgün icra olunduqda, təbii ki, müxtəlif təchizat sahələri üzrə məsul tanrıçalar da razı qalır və insanları lazımi nemətlərlə təchiz edirlər.

Yaqyaların icrası çoxlu faydalı cəhətlərə malik olub, insanı, son nəticədə, maddi əsarətdən azad edir. Vedalarda deyilir ki, ahara-şuddhau sattva-şuddhih sattva-şuddhau dhruva smritih smriti-lambhe sarvaqranthinam vipramokşah – yaqya icra etmək nəticəsində insanın qidası ruhiləşir və ruhiləşmiş qida qəbulu onun həyatını təmizləyir, həyatının təmizlənməsi sayəsində yaddaşının həssas toxumaları təmizlənir, yaddaş təmizləndikdə isə insan qurtuluş yolu haqqında düşünə bilər – bütün bunlar insanı müasir cəmiyyətə son dərəcə lazım olan Krişna şüuruna aparır.

 

MƏTN 12

iştan bhoqan hi vo deva

dasyante yaqya-bhavitah

tair dattan apradayaibhyo

yo bhunkte stena eva sah

 

iştan – arzu edilən; bhoqan – həyat tələbatları; hi – əlbəttə; vah – sənə; devah – tanrıçalar; dasyante – mükafatlandıracaqlar; yaqya-bhavitah – qurbanların icrası ilə razı salındıqda; taih – onlar tərəfindən; dattan – verilən şeylər; apradaya – təklif etmədən; ebhyah – bu tanrıçalara; yah – kim ki; bhunkte – həzz alır; stenah – oğru; eva – əlbəttə; sah – o.

Müxtəlif həyat tələbatlarının ödənilməsinə məsul olan tanrıçalar yaqya [qurban] icrası ilə razı salındıqda, insanları bütün zəruri şeylərlə təmin edəcəklər. Ancaq bu nemətləri tanrıçalara təklif etməyib onlardan zövq alan adam, şübhəsiz ki, oğrudur.

İZAHI: Tanrıçalar Allahın Ali Şəxsiyyəti Vişnunu təmsil edən səlahiyyətli təchizatçılardır. Buna görə də onlar təyin olunmuş yaqyaların icrası ilə razı salınmalıdırlar. Vedalarda müxtəlif tanrıçalar üçün təyin olunmuş yaqyalar vardır, lakin onların hamısı son nəticədə Allahın Ali Şəxsiyyətinə təklif edilir. Tanrıçalara qurban gətirmək Allahın Ali Şəxsiyyətinin kim olduğunu anlamayan adamlara tövsiyyə edilir. İnsanların müxtəlif maddi keyfiyyətlərindən asılı olaraq, Vedalarda müxtəlif yaqyalar icra etmək məsləhət görülür. İnsanın hansı tanrıçaya sitayiş etməsi də məhz bu amildən, yəni onun keyfiyyətlərindən asılıdır. Məsələn, ətyeyənlərə ilahə Kaliyə – maddi təbiətin dəhşətli formalarından birinə sitayiş etmək və ona heyvan qurbanları gətirmək tövsiyə edilir. Lakin xeyirxahlıq qunasında olanlara Vişnuya transsendental sitayiş məsləhət görülür. Ancaq, son nəticədə bütün yaqyalar tədricən transsendental mövqeyə yüksəlmək üçün təyin olunmuşdur. Adi adam heç olmasa pança-maha-yaqya adlı beş yaqya icra etməlidir.

İnsan bilməlidir ki, cəmiyyəti həyat üçün zəruri olan bütün şeylərlə tanrıçalar – Tanrının köməkçiləri təchiz edirlər. Heç kəs heç nə yarada bilməz. Misal üçün, cəmiyyətin istehlak etdiyi qidanı götürək. Həm xeyirxahlıq qunasında olan adamların işlətdikləri dənli bitkilər, meyvə, tərəvəz, süd, qənd və s., həm də qeyri-vegetarian məhsulları olan ət və s. insan tərəfindən yaradıla bilməz. Həyat üçün zəruri olan isti, işıq, su, hava və s. cəmiyyət tərəfindən istehsal edilə bilməz. Ulu Tanrı olmasa günəş işığı, ay işığı, yağış, külək və s. ola bilməz. Bunlarsız isə heç kim yaşaya bilməz. Aydındır ki, həyatımız Tanrının bizi təchiz etməsindən asılıdır. Hətta bizim sənaye müəssisələrimiz üçün çoxlu xammal, məsələn, metal, kükürd, civə, manqan və külli miqdarda digər maddələr tələb olunur. Tanrının köməkçiləri bizi bütün bunlarla o məqsədlə təchiz edirlər ki, biz onlardan düzgün istifadə edib, özümüzü gümrah və sağlam saxlayaq, həm də həyatın son məqsədinə, yəni həyat uğrunda maddi mübarizədən qurtuluşa aparan özünügerçəkləşdirməyə nail olaq. Həyatın bu məqsədinə yaqyalar icra etməklə çatmaq olar. Əgər biz insan həyatının məqsədini unuduruqsa və Tanrının köməkçilərinin göndərdiyini, sadəcə olaraq, hissi həzz üçün işlədiriksə, demək, oğruyuq və buna görə də maddi təbiətin qanunları tərəfindən cəzalandırılacağıq. Oğruların həyat məqsədləri olmadığı üçün onlardan ibarət olan cəmiyyət heç vaxt xoşbəxt olmayacaq. Qaba materialist oğruların həyatda son məqsədləri yoxdur. Onlar, sadəcə olaraq, hissi həzzi əldə rəhbər tutur və yaqya icrası barədə heç nə bilmirlər. Ancaq İlahi Çaitanya bizə son dərəcə asan bir yaqya – sankirtana-yaqya üsulu vermişdir və yer üzündə Krişna şüuru prinsiplərini qəbul edən hər bir kəs onu icra edə bilər.

 

MƏTN 13

yaqya-şiştaşinah santo

muçyante sarva-kilbişaih

bhuncate te tv aqham papa

ye paçanty atma-karanat

 

yaqya-şişta – yaqya icrasından sonra qəbul edilən qida; aşinah – yeyənlər; santah – fədailər; muçyante – azad olurlar; sarva – hər növ; kilbişaih – günahlardan; bhuncate – həzz almağı; te – onlar; tu – lakin; aqham – dəhşətli günahlar; papah – günahkarlar; ye – kim; paçanti – yemək hazırlayır; atma-karanat – hissi həzz üçün.

Tanrı fədailəri yalnız qurban edilmiş qida yediklərinə görə hər cür günahlardan azad olurlar. Qidanı hissi həzz üçün hazırlayanlar isə, əslində, haram yeyirlər.

İZAHI: Tanrı fədailəri, yaxud Krişna şüurunda olanlar santa adlanırlar və onlar Brahma-samhitada (5.38) təsvir edildiyi kimi, Tanrıya daim məhəbbət bəsləyirlər: premancana-ççhurita-bhakti-viloçanena santah sadaiva hridayeşu vilokayanti. Santa Allahın Ali Şəxsiyyəti Qovindaya (bütün həzzləri verən), yaxud Mukundaya (qurtuluş verən), yaxud Krişnaya (hər şeyi cəlb edən) qarşı həmişə məhəbbətlə dolu olduğu üçün, Allahın Ali Şəxsiyyətinə təklif etmədən heç nəyi qəbul edə bilmir. Buna görə də belə fədailər sədaqətli xidmətin müxtəlif formaları olan şravanam, kirtanam, smaranam, arçanam və s. kimi yaqyaları həmişə icra edirlər. Bu yaqyaların icrası onları maddi dünyada günahlı əlaqələrdən əmələ gələn çirkabdan həmişə kənarda saxlayır. Qidanı özləri üçün, yaxud hissi həzz üçün hazırlayanlar isə təkcə oğru deyil, həm də haram yeyəndirlər. Əgər insan oğru və günahlıdırsa, o necə xoşbəxt ola bilər? Bu mümkün deyil. Ona görə də insanlar hər cəhətdən xoşbəxt olmaq üçün Krişna şüurunda bu asan sankirtana-yaqyanı icra etməyi öyrənməlidirlər. Əks halda, yer üzündə sülh və xoşbəxtlik ola bilməz.

 

MƏTN 14

annad bhavanti bhutani

parcanyad anna-sambhavah

yaqyad bhavati parcanyo

yaqyah karma-samudbhavah

 

annat – dənli bitkilərdən; bhavanti – böyümək; bhutani – maddi bədənlər; parcanyat – yağışlardan; anna – qida; sambhavah – istehsal; yaqyat – qurbanların icrasından; bhavati – mümkün olur; parcanyah – yağış; yaqyah – yaqyanın icrasından; karma – təyin olunmuş vəzifələr; samudbhavah – əmələ gəlir.

Bütün canlılar dənli bitkilərlə, dənli bitkilər isə yağışla qidalanırlar. Yağışlar yaqya [qurban] icrasının nəticəsidir, yaqya isə təyin olunmuş vəzifələrdən doğur.

İZAHI: Bhaqavad-gitanın dahi şərhçisi Şrila Baladeva Vidyabhuşana yazır: ye indrady-anqatayavasthitam yaqyam sarveşvaram vişnum abhyarçya taç-çheşam aşnanti tena tad deha-yatram sampadayanti, te santah sarveşvarasya yaqya-puruşasya bhaktah sarva-kilbişair anadi-kala-vivriddhair atmanubhava-prati bandhakair nikhilaih papair vimuçyante. Yaqya-puruşa, yaxud bütün qurbanları şəxsən qəbul edən Uca Tanrı bütün tanrıçaların ağasıdır; bədənin müxtəlif hissələri bütövə xidmət etdiyi kimi, bu tanrıçalar da Ona xidmət edirlər. İndra, Çandra və Varuna kimi tanrıçalar maddi işləri idarə etmək üçün təyin edilmiş xidmətçilərdir. Bu tanrıçaları razı salmaq üçün Vedalarda müxtəlif qurbanlar göstərilmişdir. Onlar razı qaldıqda, dənli bitkilərin istehsalı üçün kifayət qədər hava, işıq və su təchiz edirlər. Tanrı Krişnaya sitayiş edən insan eləcə də Onun bədəninin müxtəlif hissələri olan tanrıçalara da sitayiş etmiş olur; ona görə də tanrıçalara ayrıca sitayiş etməyə ehtiyac yoxdur. Buna görə də Krişna şüurunda olan Tanrı fədailəri qidanı Krişnaya təklif etdikdən sonra yeyirlər. Bu proses bədənə ruhi qida verir. Bu cür fəaliyyətin nəticəsində nəinki keçmiş günahların əks-təsirləri yox edilir, həmçinin bədən maddi təbiətin bütün çirkləndirici əks-təsirindən mühafizə olunur. Epidemiya vaxtı vaksin insanı xəstəliyə tutulmaqdan qoruduğu kimi, İlahi Vişnuya təklif edib, sonra yediyimiz qida da bizi maddi təsirlərə qarşı kifayət qədər dözümlü edir. Bu cür hərəkət edən adam Allah fədaisi adlanır. Buna görə də yalnız Krişnaya təklif edilmiş qidanı yeyən, Krişna şüurunda olan insan özünügerçəkləşdirməyə maneə olan keçmiş maddi infeksiyaların əks-təsirini aradan qaldıra bilər. Digər tərəfdən, bu cür hərəkət etməyən adam günah əməllərinin sayını artırır və onların əks-təsirlərini dadmaq üçün özünə sonrakı həyatında it və ya donuz bədəni hazırlayır. Maddi dünya çirkabla doludur və Tanrı prasadamını (Vişnuya təklif edilmiş qida) yeməklə immunitet əldə edən insan bu çirkabın təsirindən qurtulur. Bu cür hərəkət etməyən adam isə onun qurbanı olur.

Əsl qida məhsulları – dənli bitkilər və tərəvəzlərdir. İnsanlar müxtəlif cür dənli bitkilər, tərəvəz, meyvə və s. ilə, heyvanlar isə dənli bitkilərin və tərəvəzlərin tullantısı, ot və başqa bitkilərlə qidalanırlar. Ət yeməyə vərdiş etmiş insanlar da heyvanların ətini yemək üçün bitkilərin yetişməsindən asılıdırlar. Deməli, biz son nəticədə böyük fabriklərin deyil, tarlaların məhsulundan asılıyıq. Tarlaların məhsulu yağışdan asılıdır. Belə yağışlara İndra ilə yanaşı Günəş, Ay və s. planetlərin tanrıçaları nəzarət edirlər. Onlar isə Tanrı xidmətçiləridir. Tanrını qurban icra etməklə razı salmaq olar, onları icra etməyənlər isə ehtiyac içində olacaqlar; təbiətin qanunu belədir. Beləliklə, yaqya, xüsusilə bu dövr üçün təyin olunmuş sankirtana-yaqya, heç olmasa aclıqdan xilas olmaq üçün icra edilməlidir.

 

MƏTN 15

karma brahmodbhavam viddhi

brahmakşara-samudbhavam

tasmat sarva-qatam brahma

nityam yaqye pratişthitam

 

karma – fəaliyyət; brahma – Vedalardan; udbhavam – törədilmişdir; viddhi – sən bilməlisən; brahma – Vedalar; akşara – Ali Brahmandan (Allahın Şəxsiyyəti); samudbhavam – bilavasitə təzahür etmiş; tasmat – buna görə; sarva-qatam – hər şeyə nüfuz edən; brahma – transsendent; nityam – əbədi; yaqye – qurbanda; pratişthitam – yerləşmiş.

Nizamlayıcı fəaliyyət Vedalarda təyin olunmuşdur, Vedalar isə bilavasitə Allahın Ali Şəxsiyyətindən təzahür etmişdir. Buna görə də hər şeyə nüfuz edən Transsendent əbədi olaraq qurbanlarda mövcuddur.

İZAHI: Bu beytdə yaqyartha-karma, yəni yalnız Krişnanı razı salmaq üçün zəruri olan fəaliyyət daha aydın şəkildə izah edilir. Əgər biz yaqya-puruşanı, yəni Vişnunu razı salmaqdan ötrü işləməliyiksə, onda bu işin istiqamətini Brahmandan, yaxud transsendental Vedalardan öyrənməliyik. Vedalar fəaliyyət barədə göstərişlər külliyyatıdır. Vedalarda göstərilməyən hər cür fəaliyyət vikarma, yaxud nüfuzsuz fəaliyyət, yaxud da günah əməl adlanır. Buna görə də insan gördüyü işin əks-təsirlərindən yaxa qurtarmaq üçün həmişə Vedaların göstərişlərinə müraciət etməlidir. İnsan gündəlik fəaliyyətində dövlət qanunlarına riayət etməli olduğu kimi, Tanrının da ali dövlət qanunlarına riayət etməlidir. Veda göstərişləri bilavasitə Allahın Ali Şəxsiyyətinin nəfəsindən təzahür edir. Deyilir ki, asya mahato bhutasya nişvasitam etad yad riq-vedo yacur-vedah sama-vedo ‘tharvanqirasah – dörd Veda, yəni Riq Veda, Yacur Veda, Sama Veda və Atharva Veda Allahın Ali Şəxsiyyətinin nəfəsinin emanasiyasıdır.” (Brihad-aranyaka Upanişad 4.5.11) Brahma-samhitada deyildiyi kimi, Uca Tanrı Öz qüdrəti sayəsində nəfəsi vasitəsilə danışmağa qadirdir və O, elə qüdrətə malikdir ki, Özünün hər bir hiss üzvü vasitəsilə bütün digər hiss üzvlərinin işini görə bilər. Başqa sözlə, Tanrı nəfəsi ilə danışmağa, gözləri ilə mayalamağa qadirdir. Əslində, deyilir ki, O, maddi təbiətə gözucu nəzər salaraq, bütün canlı məxluqları törətdi. Yaradılışdan, yaxud maddi təbiətin bətnini şərtləndirilmiş canlarla mayaladıqdan sonra O, bu şərtləndirilmiş canların öz evlərinə, yəni geriyə – Allahın yanına qayıda bilmələri üçün Veda müdrikliyi şəklində Öz göstərişlərini verdi. Biz həmişə yadda saxlamalıyıq ki, maddi təbiətdəki şərtləndirilmiş canların hamısı maddi həzz həsrətindədirlər. Ancaq Veda təlimatları elə tərtib edilmişdir ki, insan öz çirkin istəklərini həyata keçirdikdən sonra, bu üzdəniraq həzlərini başa vurub Allahın yanına qayıda bilər. Buna görə də verilmiş bu imkandan istifadə edərək şərtləndirilmiş canlar özlərində Krişna şüurunu inkişaf etdirərək yaqya prosesinə əməl etməlidirlər. Hətta Veda təlimatlarına əməl edə bilməyənlər belə Krişna şüuru prinsiplərini qəbul edə bilərlər. Bu, Veda yaqyalarını, yaxud karmanı əvəz edəcəkdir.

 

MƏTN 16

evam pravartitam çakram

nanuvartayatiha yah

aqhayur indriyaramo

moqham partha sa civati

 

evam – belə; pravartitam – Vedalarda təyin edilmiş; çakram – dövr; na – yox; anuvartayati – qəbul etmək; iha – bu ömürdə; yah – o kəs ki; aqha-ayuh – həyatı günahla dolu olan; indriya-aramah – hissi həzlərdən məmnun olmuş; moqham – faydasız; partha – ey Prithanın oğlu (Arcuna); sah – o; civati – yaşayır.

Əzizim Arcuna, Vedalarda göstərilmiş qurbanları yerinə yetirməyən insan, şübhəsiz ki, günahla dolu həyat sürür. O, yalnız hisslərinə həzz verməkdən ötrü yaşadığına görə, həyatını boş yerə keçirir.

İZAHI: Uca Tanrı burada mammonistlərin “gecə-gündüz işləyib, hissi həzz almaq” fəlsəfəsini pisləyir. Ona görə də yuxarıda göstərilən yaqya prosesi bu maddi dünyadan həzz almaq istəyənlər üçün tamamilə zəruridir. Bu təlimatlara əməl etməyən insan özünü getdikcə daha ağır cəzalara məhkum edərək təhlükəli ömür sürür. Təbiətin qanunlarına əsasən, insan forması canlı varlığın üç yoldan – karma-yoqa, qyana-yoqa, yaxud bhakti-yoqadan birinin vasitəsilə, xüsusi olaraq, özünügerçəkləşdirməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Qüsur və məziyyətlərdən üstün olan transsendentalistlərin təyin olunmuş yaqyalara ciddi əməl etmələrinə ehtiyac yoxdur; ancaq hissi həzlərə qapılanlar yuxarıda deyilən yaqya icrası vasitəsilə təmizlənməlidirlər.

Müxtəlif fəaliyyət növləri mövcuddur. Kim ki, Krişna şüurunda deyil, söz yox ki, hissi səviyyədədir; buna görə də onlar mömin işlər görməlidirlər. Yaqya systemi elə qurulub ki, şüuru hissi səviyyədə olan adamlar hisslərə həzz verən fəaliyyətin əks-təsirlərinə dolaşmadan arzularına çata bilərlər. Dünyanın firavanlığı bizim səylərimizdən deyil, Tanrının yaratdığı, tanrıçaların isə bilavasitə idarə etdiyi əzəli quruluşdan asılıdır. Buna görə də yaqyalar Vedalarda adları çəkilən müəyyən tanrıçalara yönəlmişdir. Bu, Krişna şüuru ilə bilvasitə məşğul olmaq deməkdir. Çünki insan yaqyaları bacarıqla icra edirsə, o, şübhəsiz ki, Krişna şüuruna gələcəkdir. Lakin yaqyalar icra etməklə insan Krişna şüuruna gəlmirsə, onda bu prinsiplər, sadəcə olaraq, əxlaq qaydaları hesab edilir. Buna görə də insan öz inkişafını əxlaq qaydaları ilə məhdudlandırmamalıdır. O, onları dəf edib, Krişna şüuruna nail olmalıdır.

 

MƏTN 17

yas tv atma-ratir eva syad

atma-triptaş ça manavah

atmany eva ça santuştas

tasya karyam na vidyate

 

yah – o kəs ki; tu – lakin; atma-ratih – öz-özünə həzz almaq; eva – əlbəttə; syat – qalır; atma-triptah – özündən işıq saçan; ça – və; manavah – insan; atmani – özündə; eva – təkcə; ça – və; santuştah – tamamilə məmnun; tasya – onun; karyam – borcu; na – yoxdur; vidyate – mövcuddur.

Özü-özündə həzz alan, özünü dərk etmiş, sevinc içində olan, ancaq özü-özündə məmnunluq tapan tam məmnun insan üçün borc yoxdur.

İZAHI: Tamamilə Krişna şüurunda olan və Krişna şüurundakı fəaliyyətindən tam məmnun olan insan üçün heç bir borc yoxdur. Krişna şüurunda olduğuna görə, o, daxilindəki bütün natəmizliklərdən dərhal təmizlənir və beləliklə, minlərlə yaqya icrasının nəticəsini əldə etmiş olur. Şüurun bu cür təmizlənməsi sayəsində insan Tanrı ilə münasibətlərindəki əbədi mövqeyini tamamilə dərk edir. Beləliklə, onun borcu Tanrının mərhəməti ilə öz-özünə aydınlaşır. Buna görə də Veda təlimatlarındakı vəzifələr artıq ona aid deyildir. Krişna şüurunda olan bu cür şəxs artıq maddi işlərlə maraqlanmır və şərabda, qadınlarla ünsiyyətdə və bu kimi başqa əyləncələrdə ləzzət görmür.

 

MƏTN 18

naiva tasya kritenartho

nakriteneha kaşçana

na çasya sarva-bhuteşu

kaşçid artha-vyapaşrayah

 

na – heç vaxt; eva – əlbəttə; tasya – onun; kritena – borcunu yerinə yetirilməsi; arthah – məqsəd; na – yox; akritena – borcunu yerinə yetirmədən; iha – bu dünyada; kaşçana – nə; na – heç vaxt; ça – və; asya – onun; sarva-bhuteşu – bütün canlı varlıqlar arasında; kaşçit – hər bir; artha – məqsəd; vyapaşrayah – sığınacaq.

Özünü dərk etmiş insan təyin olunmuş vəzifələrini yerinə yetirərkən müəyyən bir məqsəd güdmür, ancaq bu işi yerinə yetirməmək üçün də səbəb görmür. O həm də digər canlı məxluqlardan asılı deyil.

İZAHI: Özünügerçəkləşdirmiş insan artıq Krişna şüurundakı fəaliyyətdən başqa heç bir təyin olunmuş vəzifə yerinə yetirməyə borclu deyil. Sonrakı beytlərdə izah ediləcəyi kimi, Krişna şüuru fəaliyyətsizlik deyildir. Krişna şüurunda olan şəxsin hər hansı bir insana, yaxud tanrıçaya sığınmağa ehtiyacı yoxdur. O, Krişna şüurunda fəaliyyət göstərməklə öz vəzifələrini də yerinə yetirmiş olur.

 

MƏTN 19

tasmad asaktah satatam

karyam karma samaçara

asakto hy açaran karma

param apnoti puruşah

 

tasmat – buna görə də; asaktah – bağlılıqsız; satatam – daim; karyam – borc kimi; karma – iş; samaçara – yerinə yetir; asaktah – bağlanmayan; hi – əlbəttə; açaran – icra edərək; karma – iş; param – Ali; apnoti – nail olur; puruşah – insan.

Buna görə də insan gördüyü işin bəhrələrinə bağlanmadan, onu bir borc kimi yerinə yetirməlidir. Belə etdikdə o, Uca Tanrıya nail olur.

İZAHI: Ali – fədailər üçün Allahın Şəxsiyyəti, impersonalist üçün isə qurtuluşdur. Buna görə də Krişna naminə, yaxud Krişna şüurunda (düzgün rəhbərlik altında) fəaliyyət göstərən və gördüyü işin nəticələrinə bağlanmayan insan, şübhəsiz ki, həyatın ən yüksək məqsədinə doğru irəliləyir. Arcunaya deyilir ki, o, Kurukşetra döyüşündə Krişna namimə və Onun istəyilə vuruşmalıdır. Xoşxasiyyət olmaq və zorakılıq etməmək insanın bağlılığından doğur. Tanrı üçün iş görmək – nəticəyə bağlanmadan işləmək deməkdir. Bu, Allahın Ali Şəxsiyyəti Şri Krişnanın məsləhət gördüyü ən mükəmməl fəaliyyətdir.

Təyin olunmuş qurbanlar və digər Veda ayinləri hissi həzz məqsədilə həyata keçirilmiş qeyri-mömin fəaliyyətin əks-təsirlərindən təmizlənmək üçün icra edilir. Lakin Krişna şüurunda həyata keçirilən fəaliyyət yaxşı və pis əməllərin əks-təsirlərindən yüksəkdə durur. Krişna şüurunda insan gördüyü işin nəticəsinə bağlanmadan yalnız Krişna üçün çalışır. O, müxtəlif işlərlə məşğul olsa da, heç birinə bağlı deyil.

 

MƏTN 20

karmanaiva hi samsiddhim

asthita canakadayah

loka-sanqraham evapi

sampaşyan kartum arhasi

 

karmana – iş; eva – hətta; hi – əlbəttə; samsiddhim – mükəmməl surətdə; asthitah – yerləşmiş; canaka-adayah – Canaka və başqa şahlar; loka-sanqraham – adi insanlar; eva api – həmçinin; sampaşyan – hesab edərək; kartum – hərəkət etmək; arhasi – sən layiqsən.

Canaka kimi şahlar təyin olunmuş vəzifələrini yerinə yetirməklə kamilliyə çatmışlar. Buna görə də sən, heç olmasa, insanları tərbiyə etmək üçün oz işini yerinə yetirməlisən.

İZAHI: Canaka kimi şahlar özünügerçəkləşdirmiş canlar idilər; ona görə də Vedalardakı təyin olunmuş vəzifələri yerinə yetirməyə borclu deyildilər. Bununla belə, sadəcə olaraq, insanlara nümunə göstərmək üçün onlar təyin olunmuş bütün vəzifələrini yerinə yetirirdilər. Canaka Sitanın atası və İlahi Şri Ramanın qayınatası idi. Allahın böyük fədaisi olduğu üçün o, transsendental mövqedə idi. Ancaq Mithilanın (Hindistanda Bihar əyalətinin bir hissəsi) şahı olduğuna görə o, təyin olunmuş vəzifələri yerinə yetirməyi təbəələrinə öyrətməli idi. Tanrı Krişnanın və Onun əbədi dostu Arcunanın Kurukşetradakı döyüşdə vuruşmağa ehtiyacları yox idi. Lakin dəlillər kifayət etmədikdə zorakılıq lazım gəldiyini göstərmək üçün vuruşdular. Kurukşetra döyüşündən qabaq müharibəyə yol verməmək üçün hətta Allahın Ali Şəxsiyyətinin Özü hər cür səy göstərmişdi. Ancaq əks tərəf müharibəni təgid edirdi. Beləliklə, mömin məqsəd naminə vuruşmaq lazım idi. Krişna şüurunda olan insanın bu dünyada heç nəyə marağı olmadığına baxmayaraq o, adamlara necə yaşamağı, necə fəaliyyət göstərməyi öyrətmək üçün çalışır. Krişna şüurunda təcrübəli olan şəxs fəaliyyət göstərməklə başqalarını ardınca apara bilər. Bu, növbəti beytdə izah edilir.

 

MƏTN 21

yad yad açarati şreşthas

tat tad evetaro canah

sa yat pramanam kurute

lokas tad anuvartate

 

yat yat – nə; açarati – o edir; şreşthah – hörmətli rəhbər; tat – o; tat – və yalnız o; eva – əlbəttə; itarah – adi; canah – şəxs; sah – o; yat – hansı; pramanam – nümunə; kurute – icra edir; lokah – bütün dünya; tat – o; anuvartate – ardınca gedir.

Dahi insan nə edirsə, adi adamlar onun ardınca gedirlər. Və o öz əməlləri ilə nə cür qaydalar qoyursa, bütün dünya onlara əməl edir.

İZAHI: İnsanlara öz əməlləri ilə nümunə göstərən rəhbər gərəkdir. Əgər rəhbər özü siqaret çəkirsə, adamlara bu vərdişi tərgitdirə bilməz. İlahi Çaitanya deyirdi ki, müəllim başqalarını öyrətməkdən əvvəl özünü düzgün aparmağı bacarmalıdır. Buna riayət edən şəxs açarya, yaxud ideal müəllim adlanır. Ona görə də müəllim adi adama necə öyrətmək üçün şastraların (müqəddəs kitablar) prinsiplərinə əməl etməlidir. Müəllim müqəddəs kitabların prinsiplərinə zidd olan qaydalar kəşf etməməlidir. Manu-samhita və s. kimi müqəddəs kitablarda qaydalar verilir və insanlar onlara əməl etməlidirlər. Beləliklə, rəhbərlərin verdiyi nəzəriyyə bu cür şastraların prinsiplərinə əsaslanmalıdır. Kamilliyə can atan insan böyük müəllimlərin yolu ilə gedərək təsis edilmiş qaydalara əməl etməlidir. Şrimad-Bhaqavatamda təsdiq edilir ki, insan böyük fədailərin yolu ilə getməlidir və bu, ruhi gerçəkləşmə prosesində tərəqqi yoludur. Şah, yaxud dövlət başçısı, ata və ya məktəb müəllimi adi adamların rəhbərləridir. Bu rəhbərlərin hamısı təbəələri qarşısında böyük məsuliyyət daşıyırlar; buna görə də onlar əxlaq qaydalarını və ruhi qanunları özündə cəm edən kitablara bələd olmalıdırlar.

 

MƏTN 22

na me parthasti kartavyam

trişu lokeşu kinçana

nanavaptam avaptavyam

varta eva ça karmani

 

na – yox; me – Mənim; partha – ey Prithanın oğlu; asti – var; kartavyam – təyin olunmuş vəzifə; trişu – üçündə; lokeşu – planet sistemləri; kinçana – hər bir; na – heç nə; anavaptam – arzu edilən; avaptavyam – udmaq; varte – Mən məşğulam; eva – əlbəttə; ça – həmçinin; karmani – təyin olunmuş vəzifələr.

Ey Prithanın oğlu, üç planet sistemində Mənim üçün təyin olunmuş heç bir iş yoxdur. Mən heç nə arzulamıram, heç nəyə ehtiyacım yoxdur, lakin yenə də işləyirəm.

İZAHI: Allahın Ali Şəxsiyyəti Veda ədəbiyyatında aşağıdakı kimi təsvir edilir:

tam işvaranam paramam maheşvaram

tam devatanam paramam ça daivatam

patim patinam paramam parastad

vidama devam bhuvaneşam idyam

 

na tasya karyam karanam ça vidyate

na tat-samaş çabhyadhikaş ça drişyate

parasya şaktir vividhaiva şruyate

svabhaviki qyana-bala-kriya ça

 

“Uca Tanrı bütün nəzarətçilərin nəzarətçisidir və O, müxtəlif planet rəhbərlərinin hamısından ucadır. Hər şey Onun nəzarəti altındadır. Bütün canlılar yalnız Uca Tanrının sayəsində müəyyən hakimiyyətə malikdirlər; onlar ali qüdrət sahibi deyildirlər. Eləcə də bütün tanrıçalar Ona sitayiş edirlər. O, hökmdarlar hökmdarıdır. Beləliklə, O bütün maddi rəhbərlərə və nəzarətçilərə münasibətdə transsendentaldır və hamı Ona sitayiş edir. Heç kəs Ondan böyük deyil və O bütün səbəblərin səbəbidir.”

“Onun bədəni adi canlı məxluqların bədəninə bənzəmir. Onun bədəni ilə canı arasında fərq yoxdur. O, Mütləqdir. Onun bütün hissləri transsendentaldır. Onun hiss üzvlərindən hər biri digərlərinin işini görə bilir. Buna görə də heç kəs Ondan böyük və Ona bərabər deyildir. Onun potensiyaları müxtəlifdir və buna görə də Onun işləri təbii ardıcıllıqla öz-özünə həyata keçirilir.” (Şvetaşvatara Upanişad 6.7 – 8)

Allahın Ali Şəxsiyyəti hər bir şeyə tam ölçüdə malikdir və bunların hamısı bir həqiqət kimi mövcuddur. Ona görə də Onun heç bir borcu yoxdur. Gördüyü işin bəhrələrini əldə etmək istəyən şəxsin müəyyən vəzifələri vardır. Lakin heç bir şeyə can atmayan şəxsin, şübhəsiz ki, bu üç planet sistemində heç bir vəzifəsi yoxdur. Bununla belə, Tanrı Krişna Kurukşetra çölündə kşatriyaların başçısı kimi çıxış edirdi. Çünki kşatriyaların borcu əzab çəkənləri müdafiə etməkdir. O, müqəddəs kitabların bütün təlimatlarından yüksəkdə durduğuna baxmayaraq onları pozmur.

 

MƏTN 23

yadi hy aham na varteyam

catu karmany atandritah

mama vartmanuvartante

manuşyah partha sarvaşah

 

yadi – əgər; hi – əlbəttə; aham – Mən; na – yox; varteyam – beləliklə məşğulam; catu – nə vaxtsa; karmani – təyin olunmuş vəzifələrin yerinə yetirilməsində; atandritah – böyük səylə; mama – Mən; vartma – yol; anuvartante – yoluyla gedəcək; manuşyah – bütün insanlar; partha – ey Prithanın oğlu; sarvaşah – hər cəhətdən.

Ey Partha, əgər Mən işləməsəydim, şübhəsiz ki, bütün insanlar Mənim yolumla gedərdilər.

İZAHI: Cəmiyyətin ruhi inkişafı üçün onun əmin-amanlığı qorunub saxlanılmalıdır. Bu məqsədlə hər bir mədəni insan mövcud ailə adət-ənənələrinə əməl etməlidir. Bu qayda və təlimatlar Tanrı Krişnaya deyil, şərtləndirilmiş canlara aid olsa da, dini prinsipləri bərpa etməyə gəldiyi üçün O Özü də onlara əməl edir. Əks təqdirdə, adi adamlar da Onun kimi edərdilər, çünki O, ən böyük nüfuz sahibidir. Şrimad-Bhaqavatamdan aydın olur ki, Tanrı Krişna dini vəzifələri həm evdə, həm də evdən kənarda ailə başçısından necə tələb olunurdusa, elə də yerinə yetirirdi.

 

MƏTN 24

utsideyur ime loka

na kuryam karma çed aham

sankarasya ça karta syam

upahanyam imah pracah

 

utsideyuh – dağılardı; ime – bütün bu; lokah – dünyalar; na – yox; kuryam – Mən icra edirəm; karma – təyin olunmuş vəzifələr; çet – əgər; aham – Mən; sankarasya – arzuedilməyən əhali; ça – və; karta – yaradan; syam – olacaq; upahanyam – dağıdılacaq; imah – bütün bu; pracah – canlı məxluqlar.

Mən işləməyi dayandırsaydım, bütün dünyalar dağılardı. Mən arzuedilməz əhalinin yaranmasına səbəb olub, bütün canlı məxluqların dincliyini pozmuş olardım.

İZAHI: Varna-sankara, yəni arzuedilməz əhali, cəmiyyətin dincliyini pozan adamlardır. Belə ictimai narahatlığa yol verilməməsi üçün qayda və təlimatlar təyin olunmuşdur. Bu qayda və təlimatlar sayəsində əhali həm öz-özünə dinc yaşaya bilər, həm də həyatda ruhi inkişaf üçün hazırlıqlı ola bilər. Tanrı Krişna Yerə enəndə bu cür qayda və təlimatların nüfuzunu və mühümlüyünü qoruyub saxlamaq üçün onlara əməl edir. Tanrı bütün canlı məxluqların atasıdır. Əgər canlı məxluqlar səhvə yol verirlərsə, Tanrı qismən bunun məsuliyyətini daşıyır. Buna görə də nizamlayıcı prinsiplərə ümumi etinasızlıq əmələ gəldikdə, Uca Tanrı Özü yerə enir və cəmiyyəti istiqamətləndirir. Ancaq, Tanrının yolu ilə getməli olduğumuza baxmayaraq, yadda saxlamalıyıq ki, biz Onu təqlid edə bilmərik. Yolu ilə getmə və təqlid etmə başqa-başqa şeylərdir. Məsələn, Uca Tanrı uşaqlığında Qovardhana dağını qaldırmışdı. Biz Onu təqlid edərək Qovardhana dağını qaldıra bilmərik. Bu, insan üçün mümkün deyil. Onun göstərişlərinə əməl etməliyik, ancaq heç vaxt Onu təqlid etməməliyik. Şrimad-Bhaqavatamda (10.33.30 – 31) deyilir:

naitat samaçarec catu

manasapi hy anişvarah

vinaşyaty açaran maudhyad

yatha ‘rudro ‘bdhi-cam vişam

 

işvaranam vaçah satyam

tathaivaçaritam kvaçit

teşam yat sva-vaço-yuktam

buddhimams tat samaçaret

 

“İnsan, sadəcə olaraq, Tanrının və Onun qüdrətli xidmətçilərinin göstərişlərinə əməl etməlidir. Onların göstərişləri bizim üçün faydalıdır və hər bir dərrakəli insan onlara deyildiyi kimi, əməl edəcək. Ancaq insan onların əməllərini təqlid etməkdən çəkinməlidir. İnsan Həzrət Şivanı təqlid edərək, zəhər okeanını içməyə cəhd etməməlidir.”

Biz işvaraların, yəni Günəşin və Ayın hərəkətinə nəzarət edənlərin yüksək mövqedə olduqlarını həmişə yadda saxlamalıyıq. Bu cür qüdrətə malik olmadan heç kəs fövqalədə qüdrətli işvaraları təqlid etməməlidir. Həzrət Şiva zəhər okeanını içmişdi, ancaq adi insan bunun cüzi bir hissəsini içməyə cəhd etsə, dərhal ölər. Həzrət Şivanın bir çox üzdəniraq ardıcılları qanca (marihuana) və digər narkotiklərdən istifadə edərək həzz almağa çalışırlar. Lakin onlar unudurlar ki, Həzrət Şivanı bu cür təqlid etməklə özlərinin vaxtsız ölümünə səbəb olurlar. Eləcə də Tanrı Krişnanın da üzdəniraq fədailəri vardır. Onlar Qovardhana dağını qaldırmağa qadir olmadıqlarını unudaraq, Tanrının rasa-lilasını, yəni məhəbbət rəqsini təqlid edirlər. Ona görə qüdrətli şəxsləri təqlid etməkdənsə, sadəcə olaraq, onların göstərişlərinə əməl etmək daha yaxşıdır; həmçinin səlahiyyəti olmadan heç kəs onların yerini tutmağa cəhd etməməlidir. Özlərini Tanrı “mücəssəmələri” adlandıran, ancaq bu qüdrətin sahibi olmayan adamlar çoxdur.

 

MƏTN 25

saktah karmany avidvamso

yatha kurvanti bharata

kuryad vidvams tathasaktaş

çikirşur loka-sanqraham

 

saktah – bağlı olaraq; karmani – təyin olunmuş vəzifələrində; avidvamsah – cahil; yatha – bir o qədər; kurvanti – onlar edir; bharata – ey Bharata övladı; kuryat – yerinə yetirməlisən; vidvan – bilikli; tatha – beləliklə; asaktah – bağlılıqsız; çikirşuh – idərə etməyi arzulayan; loka-sanqraham – insanların əksəriyyəti.

Cahil adam öz vəzifələrini onların bəhrələrinə bağlanaraq yerinə yetirir, bilik sahibi isə bu işi bağlılıqsız, insanları düz yola çıxarmaq üçün görür.

İZAHI: Krişna şüurunda olanlar və Krişna şüurunda olmayanlar bir-birindən arzularına görə fərqlənirlər. Krişna şüurunda olan insan bu yolda inkişafına kömək etməyən heç bir işlə məşğul olmur. Onun hərəkətləri maddi fəaliyyətə son dərəcə bağlı olan cahilin hərəkətlərinə bənzəsə də, bu fəaliyyətlə onlardan biri hisslərini, digəri isə Krişnanı razı salmaq üçün məşğuldur. Beləliklə, Krişna şüurunda olan insan başqalarına necə işləməyi, fəaliyyətinin nəticələrini Krişnaya necə həsr etməyi göstərməlidir.

 

MƏTN 26

na buddhi-bhedam canayed

aqyanam karma-sanqinam

coşayet sarva-karmani

vidvan yuktah samaçaran

 

na – yox; buddhi-bhedam – ağıl narahatlığı; canayet – səbəb olmalıdır; aqyanam – səfehin; karma-sanqinam – həzgüdən fəaliyyətə bağlı olanın; coşayet – uyğun olmalıdır; sarva – bütün; karmani – iş; vidvan – bilikli; yuktah – məşğul olmuş; samaçaran – həyata keçirərək.

Qoy müdrik insan bəhrəgüdən fəaliyyətə bağlı cahil adamların ağıllarını həyəcanlandırmasın. Əksinə, tədricən Krişna şüurunda inkişaf etsinlər deyə, o bu adamları öz işlərindən çəkindirməyib, sədaqətli xidmət ruhunda fəaliyyətə cəlb etməlidir.

İZAHI: Vedaiş ça sarvair aham eva vedyah. Bütün Veda ayinlərinin məqsədi bundan ibarətdir. Bütün mərasimlər, qurbanlar, maddi fəaliyyət barədə göstərişlər də daxil olmaqla Vedalarda deyilənlərin hamısı həyatın son məqsədini – Krişnanı dərk etmək üçün təyin olunmuşdur. Lakin şərtləndirilmiş canlar hissi həzz almaqdan savayı heç nə bilmədiklərinə görə, Vedaları bu məqsədlə öyrənirlər. Bununla belə hisslərinin fəaliyyətini nizama salaraq, insan tədricən Krişna şüuru səviyyəsinə yüksələ bilər. Buna görə də Krişna şüurunda olan özünügerçəkləşdirmiş canlar başqalarını məşğul olduqları fəaliyyətdən çəkindirməməli, onların ağıllarını həyəcanlandırmamalı, ancaq hər cür fəaliyyətin nəticələrinin Krişnaya xidmətə necə həsr edildiyini göstərməlidirlər. Krişna şüurunda olan bilikli insan hissi həzz üçün işləyən cahillərə özlərini necə aparmalı olduqlarını öz əməlləri ilə başa sala bilər. Beləliklə, fəaliyyət göstərən cahil insanları həyəcanlandırmaq lazım deyil. Ancaq cüzi də olsa Krişna şüurunda olan adamı, Vedalarda məsləhət görülən digər üsullara əl atmadan, bilavasitə Tanrıya xidmətlə məşğul etmək olar. Bu cür xoşbəxt adamın Veda ayinlərinə əməl etməsinə ehtiyac yoxdur. Çünki Krişna şüurunda o, təyin olunmuş vəzifələrini yerinə yetirməklə əldə edə biləcəyi bütün nəticələrə nail ola bilər.

 

MƏTN 27

prakriteh kriyamanani

qunaih karmani sarvaşah

ahankara-vimudhatma

kartaham iti manyate

 

prakriteh – maddi təbiətin; kriyamanani – edilərək; qunaih – qunalarla; karmani – fəaliyyət; sarvaşah – hər növ; ahankara-vimudha – yalançı eqo tərəfindən aldadılmış; atma – ruhi can; karta – icraçı; aham – mən; iti – belə; manyate – o fikirləşir.

Yalançı eqo tərəfindən çaşdırılmış ruhi can özünü fəaliyyət icraçısı hesab edir, əslində isə, bu fəaliyyət maddi təbiətin üç qunası tərəfindən həyata keçirilir.

İZAHI: Adama elə gələ bilər ki, Krişna şüurunda olan insan materialistlə eyni səviyyədə fəaliyyət göstərir. Əslində isə, onların mövqeləri arasında çox böyük fərq vardır. Yalançı eqo materialisti hər bir işin icraçısı olduğuna inandırır. O, bilmir ki, onun bədən mexanizmini Uca Tanrının nəzarəti altında olan maddi təbiət yaratmışdır. Materialist bilmir ki, son nəticədə o, Krişnanın nəzarəti altındadır. Yalançı eqonun təsiri altında olan insan müstəqil surətdə hərəkət etdiyini zənn edir. Bu, onun biliksizliyinin əlamətidir. O bilmir ki, onun qaba və incə bədənini Allahın Ali Şəxsiyyətinin idarə etdiyi maddi təbiət yaratmışdır və buna görə də onun həm bədəni, həm də ağlı Krişna şüurunda Krişnaya xidmətlə məşğul edilməlidir. Cahil insan Allahın Ali Şəxsiyyətinin Hrişikeşa, yəni maddi bədəndəki hisslərin ağası olduğunu unudur. İnsan uzun müddət ərzində hisslərini məmnun etməklə məşğul olduğuna görə yalançı eqo onu çaşdırır və Krişna ilə əbədi qarşılıqlı münasibətlərini unutmağa məcbur edir.

 

MƏTN 28

tattva-vit tu maha-baho

quna-karma-vibhaqayoh

quna quneşu vartanta

iti matva na saccate

 

tattva-vit – Mütlər Həqiqəti bilən; tu – lakin; maha-baho – ey qoluqüvvəli; quna-karma – maddi təsir altında görülən işlərin; vibhaqayoh – fərqlər; qunah – hisslər; quneşu – hissi həzlərlə; vartante – cəlb olunurlar; iti – belə; matva – düşünərək; na – heç vaxt; saccate – bağlanır.

Ey qoluqüvvəli, Mütləq Həqiqəti bilən insan sədaqətli xidmətlə bəhrəgüdən fəaliyyət arasındakı fərqi anladığı üçün hisslərini razı salmaqla məşğul olmur.

İZAHI: Kim ki, Mütləq Həqiqətdən xəbərdardır, o əmindir ki, onun maddi aləmdəki vəziyyəti heç də təbii deyil. O, Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişnanın ayrılmaz hissəciyi olduğunu bilir və başa düşür ki, maddi dünya onun yeri deyil. O öz həqiqi mahiyyəti etibarilə əbədi, həzz və bilik olan Uca Tanrının ayrılmaz hissəciyi olduğunu bilir, bu və ya başqa yolla həyat barədə maddi təsəvvürlər tələsinə düşdüyünü anlayır. Pak halda isə o, sədaqətli xidmət sayəsində Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişna ilə əlaqə yaratmaq üçün təyin olunmuşdur. Beləliklə o, Krişna şüurunda fəaliyyət göstərir, təsadüfi və müvəqqəti maddi hisslərin fəaliyyətinə bağlılıqdan təbii yolla azad olur. O bilir ki, onu əhatə edən həyat şəraiti Tanrının ali nəzarəti altındadır; buna görə də müxtəlif maddi əks-təsirlər onu narahat etmir. Çünki o, bunları Tanrının mərhəməti hesab edir. Mütləq Həqiqəti üç müxtəlif aspektdə, yəni Brahman, Paramatma və Allahın Ali Şəxsiyyəti kimi dərk etmiş insan Şrimad-Bhaqavatamda tattva-vit adlandırılır. Çünki o, Uca Tanrı ilə qarşılıqlı münasibətlərdə öz həqiqi mövqeyini bilir.

 

MƏTN 29

prakriter quna-sammudhah

saccante quna-karmasu

tan akritsna-vido mandan

kritsna-vin na viçalayet

 

prakriteh – maddi təbiətin; quna – qunaları ilə; sammudhah – maddi şeylərlə eyniləşdirmə nəticəsində aldadılmış; saccante – onlar məşğul olurlar; quna-karmasu – maddi fəaliyyətdə; tan – onlar; akritsna-vidah – bilikdən kasad olanlar; mandan – öz mahiyyətini anlamağa tənbəllik edənlər; kritsna-vit – həqiqi biliyi olan; na – yox; viçalayet – həyəcanlandırmağa cəhd etmək.

Maddi təbiətin qunaları ilə çaşdırılmış cahil adamlar bütünlüklə maddi fəaliyyətə qapılır və ona bağlanırlar. Bu cür adamların fəaliyyəti biliksizlikləri üzündən aşağı qəbildən olsa da, müdrik insan onları narahat etmir.

İZAHI: Biliksiz insanlar yanılaraq özlərini qaba maddi şüurla eyniləşdirdikləri üçün onların ağlı həyat barədə maddi təsəvvürlərlə doludur. Bu bədəni bizə maddi təbiət verir və maddi şüura həddən artıq bağlı olan insan manda, yəni ruhi canın nə olduğunu anlamayan tənbəl adlandırılır. Cahil insan özünü bədən hesab edir, başqaları ilə cismani əlaqələrini qohumluq sanır, bədəninin doğulduğu yerə sitayiş edir, dini ayinləri isə son məqsəd bilir. İctimai fəaliyyət, millətçilik, altruizm və s. maddi təsəvvürləri olan adamların məşğul olduğu fəaliyyət növləridir. Onlar bu cür anlayışlara valeh olub, daim maddi fəaliyyətlə məşğuldurlar; onlar ruhi gerçəkləşməyə əfsanə kimi baxdıqlarına görə onunla maraqlanmırlar. Bu cür yanılan adamlar zorakılıq etməmə və maddi xeyirxahlıq kimi ilkin əxlaq prinsiplərinə də əməl edə bilərlər. Ancaq ruhi həyatda nurlanmış şəxslər bu cür materialistləri narahat etməməlidirlər. İnsan sakitcə öz ruhi inkişafı ilə məşğul olsa, daha yaxşı olar.

Cahil adamlar Krişna şüurunda həyata keçirilən fəaliyyəti qiymətləndirə bilmirlər. Buna görə də Tanrı Krişna bizə onları narahat etməməyi, qiymətli vaxtımızı itirməməyi məsləhət görür. Lakin Tanrı fədailəri Onun Özündən də mərhəmətlidirlər. Çünki onlar Onun məqsədini başa düşürlər. Buna görə də onlar özlərini hər cür təhlükəyə salır, hətta cahil adamlara yaxınlaşır və onları insan üçün son dərəcə vacib olan Krişna şüurunda fəaliyyətə cəlb etməyə çalışırlar.

 

MƏTN 30

mayi sarvani karmani

sannyasyadhyatma-çetasa

niraşir nirmamo bhutva

yudhyasva viqata-cvarah

 

mayi – Mənə; sarvani – hər cür; karmani – fəaliyyət; sannyasya – tam imtina edərək; adhyatma – özü barədə tam biliyə malik olaraq; çetasa – şüurla; niraşih – mənfəət güdmədən; nirmamah – sahiblik hissi olmadan; bhutva – belə olaraq; yudhyasva – vuruş; viqata-cvarah – süstlük etmədən.

Buna görə də, ey Arcuna, bütün fəaliyyətini Mənə həsr et, Məni düşün, mənfəət arzulama, sahiblik iddiasına düşmə, süstlükdən çıx və vuruş.

İZAHI: Bu beytdə Bhaqavad-gitanın məqsədi aydın şəkildə ifadə olunur. Tanrı öyrədir ki, insan öz vəzifələrini hərbi intizama tabe olan adam kimi yerinə yetirmək üçün bütünlüklə Krişna şüurunda olmalıdır. Bu yolda müəyyən çətinliklər ola bilsə də, insan Krişnaya tabe olaraq öz vəzifələrini yerinə yetirməlidir. Çünki bu, onun əzəli vəziyyətidir. Canlı məxluq Uca Tanrıdan asılı olmadan xoşbəxt ola bilməz, çünki əzəli vəziyyətinə görə o, daim Tanrının arzularına tabe olmalıdır. Buna görə də Şri Krişna Arcunaya vuruşmağı əmr etdi; sanki Tanrı onun hərbi rəhbəri idi. Uca Tanrının istəyinə əməl edərək hər şeyi qurban vermək, eyni zamanda heç bir şeyə sahib olmaq iddiasında olmadan təyin olunmuş vəzifələri yerinə yetirmək lazımdır. Arcuna Tanrının əmrini müzakirə etməyib, sadəcə olaraq, yerinə yetirməli idi. Uca Tanrı bütün canların canıdır; ona görə də mükafat gözləmədən, bütünlüklə Ali Canın iradəsinə tabe olan, yaxud başqa sözlə, Krişna şüurunu tam qəbul edən insan adhyatma-çetas adlanır. Niraşih sözü bildirir ki, insan mənfəət gözləmədən ağasının əmrinə əsasən hərəkət etməlidir. Xəzinədar ağasının milyonlarla pulunu saya bilər, ancaq özünə bir qəpik də götürməz. Eləcə də hər bir kəs başa düşməlidir ki, bu dünyada heç kəs heç nəyin sahibi deyildir, hər şey Tanrıya məxsusdur. Mayi, yəni “Mənə” sözünün əsl mənası bundan ibarətdir. İnsan Krişna şüurunda fəaliyyət göstərirsə, o təbii olaraq heç nəyi mənimsəmək iddiasına düşmür. Belə şüur nirmama, yəni “heç nə mənim deyil” adlanır. Əgər insanda qohumluq adlı cismani əlaqələrlə hesablaşmayan belə sərt əmri yerinə yetirməmək istəyi baş qaldırırsa, o bu istəyi rədd etməlidir; bu yolla insan viqata-cvara, yəni ağlın narahatlığından və süstlükdən azad olan şəxs ola bilər. Hər bir adam keyfiyyətlərinə və mövqeyinə müvafiq olaraq müəyyən işlə məşğuldur və yuxarıda deyildiyi kimi, bütün vəzifələr Krişna şüurunda yerinə yetirilə bilər. Bu, insanı qurtuluş yoluna çıxaracaq.

 

MƏTN 31

ye me matam idam nityam

anutişthanti manavah

şraddhavanto ‘nasuyanto

muçyante te ‘pi karmabhih

 

ye – onlar; me – Mənim; matam – təlimatlar; idam – bu; nityam – əbədi vəzifə kimi; anutişthanti – müntəzəm surətdə yerinə yetirmək; manavah – insanlar; şraddha-vantah – inam və sədaqətlə; anasuyantah – paxıllıq çəkmədən; muçyante – azad olur; te – onların hamısı; api – hətta; karmabhih – bəhrəgüdən fəaliyyətin əsarətindən.

Vəzifələrini Mənim göstərişlərimə müvafiq yerinə yetirən, bu təlimə inamla və paxıllıq çəkmədən riayət edən insan bəhrəgüdən fəaliyyətin əsarətindən azad olur.

İZAHI: Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişnanın göstərişləri bütün Veda müdrikliyinin məğzidir, buna görə də onlar əbədi və tamamilə həqiqidir. Vedalar kimi Krişna şüuru da əbədi və həqiqidir. İnsan Tanrıya paxıllıq etmədən Onun nəsihətlərinə tamamilə inanmalıdır. Bir çox filosoflar var ki, Krişnaya inanmır, lakin Bhaqavad-gitaya şərhlər yazırlar. Onlar heç vaxt bəhrəgüdən fəaliyyətin əsarətindən azad olmayacaqlar. Lakin Tanrının əbədi nəsihətlərinə möhkəm inamı olan adi insan Onun göstərişlərini yerinə yetirə bilməsə də, karma qanununun əsarətindən azad olur. Krişna şüuru yoluna yenicə qədəm qoymuş insan Tanrının göstərişlərini tam şəkildə yerinə yetirə bilməsə də, bu prinsipləri inkar etmirsə, uğursuz və ümidsiz hallara baxmayaraq, hökmən Krişna şüurunun saf pilləsinə yüksələcəkdir.

 

MƏTN 32

ye tv etad abhyasuyanto

nanutişthanti me matam

sarva-qyana-vimudhams tan

viddhi naştan açetasah

 

ye – onlar; tu – lakin; etat – bu; abhyasuyantah – paxıllıqdan; na – yox; anutişthanti – müntəzəm surətdə yerinə yetirmək; me – Mənim; matam – təlimat; sarva-qyana – hər cür bilikdə; vimudhan – tamamilə aldadılmış; tan – onlar; viddhi – bunu yaxşı bilmək; naştan – hər şey məhv olmuşdur; açetasah – Krişna şüurunda olmadan.

Lakin paxıllıqları üzündən bu nəsihətlərlə hesablaşmayan, onlara əməl etməyən adamlar hər cür bilikdən məhrumdurlar, onlar aldadılmışlar və cahilliyə və əsarətə məhkumdurlar.

İZAHI: Burada aydın şəkildə deyilir ki, Krişna şüurunda olmamaq qüsurdur. İnsan dövlət başçısının əmrlərinə tabe olmadıqda cəzalandırıldığı kimi, şübhəsiz ki, Allahın Ali Şəxsiyyətinin əmrinə tabe olmadığına görə də cəza alacaqdır. Onun göstərişlərinə tabe olmayan adam nə qədər böyük şəxsiyyət olsa belə, nə Ali Brahman, nə Paramatma, nə Allahın Ali Şəxsiyyəti, nə də öz mahiyyəti barədə heç nə bilmir, çünki onun ürəyi boşdur. Buna görə də onun həyatda kamilliyə çatacağına ümid yoxdur.

 

MƏTN 33

sadrişam çeştate svasyah

prakriter qyanavan api

prakritim yanti bhutani

niqrahah kim karişyati

 

sadrişam – müvafiq; çeştate – cəhd edir; svasyah – şəxsi; prakriteh – təbiətin qanunları; qyana-van – alimlər; api – hərçənd; prakritim – təbiət; yanti – uğramaq; bhutani – bütün canlı məxluqlar; niqrahah – boğmaq; kim – nə; karişyati – edə bilər.

Hətta bilik sahibi olan insan belə öz təbiətinə müvafiq hərəkət edir, çünki hər kəs öz təbiətindən çıxış edir. Tabiətini boğmaqla insan nə əldə edə bilər?

İZAHI: Yeddinci fəsildə (7.14) Tanrı deyir ki, əgər insan transsendental Krişna şüuru səviyyəsində deyildirsə, o, maddi təbiət qunalarının təsirindən azad ola bilməz. Odur ki, hətta dünyəvi səviyyədə ən elmli adam da sadəcə olaraq nəzəri biliklə və ya canı bədəndən fərqləndirməklə mayanın dolaşıqlığından çıxa bilməz. Özlərini alim kimi göstərən çoxlu üzdəniraq spiritualistlər vardır, lakin onlar əslində, maddi təbiətin qunalarının təsiri altındadırlar və onu dəf etməyə qadir deyildirlər. İnsanın dünyəvi təhsili olsa da, maddi təbiətlə uzun müddət əlaqədə olduğu üçün onun əsarəti altındadır. Maddi həyatda təyin olunmuş vəzifələrini yerinə yetirdiyinə baxmayaraq, Krişna şüuru ona maddi təbiətin tələsindən qurtulmağa kömək edir. Ona görə də tamamilə Krişna şüurunda olmadan insan öz təyin olunmuş vəzifələrindən imtina etməməlidir. Heç kəs öz təyin olunmuş vəzifələrindən birdən-birə imtina edib, süni surətdə yoqi, yaxud transsendentalist olmağa cəhd etməməlidir. O, vəziyyətini dəyişmədən, mötəbər şəxsin rəhbərliyi altında Krişna şüuruna nail olmağa çalışarsa, daha yaxşı olar. Bu yolla insan mayanın caynaqlarından qurtula bilər.

 

MƏTN 34

indriyasyendriyasyarthe

raqa-dveşau vyavasthitau

tayor na vaşam aqaççhet

tau hy asya paripanthinau

 

indriyasya – hisslərin; indriyasya arthe – hiss obyektlərində; raqa – bağlılıq; dveşau – həmçinin ikrah hissi; vyavasthitau – nizamlamaq; tayoh – onların; na – heç vaxt; vaşam – nəzarət; aqaççhet – gəlmək lazımdır; tau – onlar; hi – əlbəttə; asya – onun; paripanthinau – maneə.

Maddi bədən almış məxluqlar hiss obyektlərinə bağlılıq və ikrah hissi keçirsələr də, hisslərdən və hiss obyektlərindən asılı olmaq olmaz, çünki onlar özünügerçəkləşdirmə yolunda maneədirlər.

İZAHI: Krişna şüurunda olan insanların, təbii ki, maddi hissi həzlərə meylləri yoxdur, ancaq bu cür şüura malik olmayan adamlar müqəddəs kitablardakı qayda və təlimatlara əməl etməlidirlər. Qeyri-məhdud hissi həzlər bizi maddi dünyanın əsiri edir, lakin müqəddəs kitablardakı qayda və təlimatlara əməl edən insan hiss obyektlərinin tələsinə düşmür. Məsələn, cinsi əlaqədən alınan həzz şərtləndirilmiş canın tələbatıdır və buna ailə həyatında icazə verilir. Müqəddəs kitabların göstərişlərinə əsasən, ər arvadından savayı heç bir qadınla cinsi əlaqədə olmamalıdır. O, bütün qalan qadınlara öz anası kimi baxmalıdır. Bu göstərişlərə baxmayaraq, kişi başqa qadınlarla əlaqədə olmağa meyllidir. Bu cür meyllər cilovlanmalıdır; əks təqdirdə, onlar özünügerçəkləşdirmə yolunda maneəyə çevriləcəkdir. Maddi bədəndə olduğumuza görə bizə bədənin ən zəruri ehtiyaclarını qayda və təlimatlara uyğun olaraq ödəməyə icazə verilir. Bununla belə bu cür güzəştlər bizi çox da arxayın etməməlidir. İnsan qayda və təlimatlara riayət edərək, onlara bağlanmamalıdır, çünki nizamlanan hissi həzlər də insanı yoldan çıxara bilər. Hətta düz, çala-çuxursuz yolda da təhlükə vardır. Maddi aləmlə çox qədim zamanlardan bəri təmasda olduğumuza görə hissi həzz istəyi uzun müddətdir bizdə mövcuddur. Buna görə də hissi həzzi nizamlamağımıza baxmayaraq, yoldan çıxmaq təhlükəsi həmişə qalır; beləliklə, hətta nizamlanan hissi həzlərə də bağlanmaqdan mümkün qədər çəkinmək lazımdır. Lakin Krişna şüuruna, yaxud Krişnaya məhəbbətlə xidmətə bağlılıq insana hər cür maddi fəaliyyətdən aralanmağa kömək edir. Odur ki, heç kəs həyatının heç bir mərhələsində Krişna şüurundan aralanmamalıdır. Hər cür hissi bağlılıqlardan əl çəkməkdə əsas məqsəd – Krişna şüuru səviyyəsinə yüksəlməkdir.

 

MƏTN 35

şreyan sva-dharmo viqunah

para-dharmat sv-anuşthitat

sva-dharme nidhanam şreyah

para-dharmo bhayavahah

 

şreyan – daha yaxşı; sva-dharmah – təyin olunmuş vəzifələr; viqunah – hətta qeyri-kamil; para-dharmat – başqaları üçün təyin olunmuş vəzifələrdən; su-anuşthitat – yaxşı yerinə yetirilmiş; sva-dharme – təyin olunmuş vəzifələrdə; nidhanam – dağılma; şreyah – daha yaxşı; para-dharmah – başqaları üçün təyin olunmuş vəzifələr; bhaya-avahah – təhlükəli.

İnsan başqalarının işini mükəmməl surətdə görməkdənsə, öz təyin olunmuş vəzifələrini hətta qüsurlu şəkildə yerinə yetirsə, daha yaxşı olar. O, borcunu yerinə yetirərkən, uğursuzluqlarla üzləşsə də, bu, başqasının borcunu yerinə yetirməkdən yaxşıdır. Çünki başqasının yolu ilə getmək təhlükəlidir.

İZAHI: Təyin olunmuş vəzifələri Krişna şüurunda yerinə yetirmək başqaları üçün təyin olunmuş işi görməkdən daha yaxşıdır. Maddi səviyyədə təyin olunmuş vəzifələr maddi təbiətin qunalarının təsiri altında olan insanın psixofizioloji halından asılı olaraq müəyyən edilən vəzifələrdir. Ruhi vəzifələr ruhani ustadın göstərişlərini yerinə yetirməklə Krişnaya transsendental xidmət etməkdən ibarətdir. Lakin təyin olunmuş vəzifənin maddi, yaxud ruhi olmasından asılı olmayaraq, insan üçün ömrünün axırınadək öz vəzifəsinə sadiq qalmaq, başqasını təqlid etməkdən yaxşıdır. Ruhi və maddi vəzifələr bir-birindən fərqlənə bilər, ancaq mötəbər rəhbərin göstərişlərini yerinə yetirmək prinsipi icraçı üçün həmişə faydalıdır. İnsan maddi təbiətin qunalarının təsiri altındadırsa, o, başqalarını təqlid etməyib, özünün konkret mövqeyi üçün təyin olunmuş qaydalara əməl etməlidir. Məsələn, xeyirxahlıq qunasında olan brahmana zorakılıq işlətməməli olduğu halda, ehtiras qunasının təsiri altında olan kşatriyaya zorakılıq etməyə icazə verilir. Buna görə də kşatriya üçün zorakılıq işlətmək prinsipinə əməl edərək məğlub olmaq, zorakılığa yol verməyən brahmananı təqlid etməkdən daha yaxşıdır. İnsan öz ürəyini tələsmədən, tədricən təmizləməlidir. Lakin o, maddi qunaların təsiri altından çıxdıqda və tamamilə Krişna şüurunda olduqda, həqiqi ruhani ustadın rəhbərliyi altında hər cür işi yerinə yetirə bilər. Krişna şüurunun bu kamil pilləsində olan kşatriya brahmana kimi, brahmana isə kşatriya kimi hərəkət edə bilər. Maddi dünyadakı bu fərqlər transsendental səviyyədə əhəmiyyətini itirir. Məsələn, Vişvamitra əvvəlcə kşatriya idi, lakin sonra o, brahmana kimi hərəkət etməyə başladı, eyni zamanda, Paraşurama brahmana idi, sonra isə o, kşatriya kimi hərəkət edirdi. Transsendental səviyyədə olduqlarına görə onlar bu cür hərəkət edə bilərdilər; ancaq nə qədər ki, insan maddi səviyyədədir, o öz vəzifələrini maddi təbiətin qunalarına müvafiq olaraq yerinə yetirməlidir. Eyni zamanda o, Krişna şüurunun mahiyyətini anlamalıdır.

 

MƏTN 36

arcuna uvaça

atha kena prayukto ‘yam

papam çarati puruşah

aniççhann api varşneya

balad iva niyocitah

 

arcunah uvaça – Arcuna dedi; atha – onda; kena – nə ilə; prayuktah – məcbur edilmiş; ayam – bir; papam – günahlar; çarati – edir; puruşah – insan; aniççhan – istəmədən; api – hərçənd; varşneya – ey Vrişni övladı; balat – zorla; iva – elə bil; niyocitah – cəlb olunmuş.

Arcuna dedi: Ey Vrişni övladı, insanı hətta iradəsinə zidd olaraq, sanki zorla günah iş tutmağa vadar edən nədir?

İZAHI: Canlı varlıq Uca Tanrının ayrılmaz hissəciyi olduğuna görə əzəldən bəri ruhidir, pakdır və hər cür maddi çirkabdan azaddır. Buna görə də öz təbiəti etibarilə maddi dünyadakı günahlarla heç bir əlaqəsi yoxdur. Lakin maddi təbiətlə əlaqəyə girdikdə, tərəddüd etmədən, bir çox günah işlər görür və bu yolda hətta iradəsinə zidd gedir. Canlı varlığın təhrif olunmuş təbiəti barədə Arcunanın Krişnaya verdiyi bu sual çox əhəmiyyətlidir. Bəzən canlı varlıq günah etmək istəməsə də, bu işi görməyə məcbur olur. Lakin onu günah əməllərə vadar edən daxilindəki Yüksək Can deyil, nə isə başqa bir şeydir ki, bunu da Tanrı sonrakı beytdə izah edir.

 

MƏTN 37

şri-bhaqavan uvaça

kama eşa krodha eşa

raco-quna-samudbhavah

mahaşano maha-papma

viddhy enam iha vairinam

 

şri-bhaqavan uvaça – Allahın Ali Şəxsiyyəti dedi; kamah – şəhvət; eşah – bu; krodhah – qəzəb; eşah – bu; racah-quna – ehtiras qunası; samudbhavah – doğulmuş; maha-aşanah – hər şeyi məhv edən; maha-papma – çox günahlı; viddhi – bilmək; enam – bu; iha – maddi dünyada; vairinam – ən böyük düşmən.

Allahın Ali Şəxsiyyəti dedi: Bu yalnız şəhvətdir, ey Arcuna. O, ehtiras qunası ilə təmasdan doğur və sonra qəzəbə çevrilir; o, bu dünyanın hər şeyi məhv edən günahlı düşmənidir.

İZAHI: Canlı varlıq maddi aləmlə əlaqəyə girdikdə, onun Krişnaya olan əbədi məhəbbəti ehtiras qunası ilə təmasa girib şəhvətə çevrilir. Başqa sözlə, süd turş tamarindlə təmasda yoqurta (qatıq növü) çevrildiyi kimi, Allaha olan məhəbbət də şəhvətə çevrilir. Daha sonra, əgər şəhvət təmin edilmirsə, o, qəzəbə çevrilir; qəzəb illüziyaya çevrilir, illüziya isə maddi həyatın davam etdirilməsinə səbəb olur. Buna görə də şəhvət canlı varlığın qatı düşmənidir; pak canlı varlığı maddi dünyanın tələsində qalmağa yalnız o məcbur edir. Qəzəb cəhalət qunasının təzahürüdür. Lakin insan ehtiras qunasından cəhalət qunasına enmək əvəzinə, təyin olunmuş həyat tərzinin və fəaliyyətin köməyilə xeyirxahlıq qunasına yüksəlirsə, onda ruhi həyata bağlılığı sayəsində qəzəbin düşkünləşdirici təsirindən xilas ola bilər.

Allahın Ali Şəxsiyyəti daim artan ruhi həzzi naminə Özünü çoxlu formalarda genişləndirir ki, canlı varlıqlar da bu ruhi həzzin ayrılmaz hissəcikləridir. Eyni zamanda, onlar cüzi müstəqilliyə malikdirlər. Ancaq bu müstəqillikdən sui-istifadə etdikləri üçün sədaqətli xidmət istəyi hissi həzz almaq arzusuna çevrilir və onlar şəhvətin təsiri altına düşürlər. Şərtləndirilmiş canlar bu şəhvani meyllərini həyata keçirə bilsinlər deyə, Tanrı bu maddi dünyanı yaratmışdır. Onlar uzun müddət davam edən şəhvani fəaliyyət nəticəsində tamamilə çıxılmaz vəziyyətə düşdükdə, özlərinin həqiqi mövqeləri barədə soruşmağa başlayırlar.

Vedanta-sutra bu sualla başlanır. Orada deyilir: “athato brahma ciqyasa – insan Ali barədə soruşmalıdır.” Ali isə Şrimad-Bhaqavatamda bu cür müəyyən edilir: “canmady asya yato ‘nvayad itarataş ca, – yəni hər şeyin mənbəyi Ali Brahmandır.” Buna görə də şəhvətin də mənbəyi Alidir. Lakin şəhvət Aliyə məhəbbətə, yaxud Krişna şüuruna, başqa sözlə, hər şeyi yalnız Krişna üçün etmək arzusuna çevrilirsə, onda həm şəhvət, həm də qəzəb ruhi olur. İlahi Ramanın sədaqətli xidmətçisi Hanuman qəzəbini büruzə verərək Ravananın qızıl şəhərini yandırdı və bununla da Tarının böyük fədaisi olduğunu göstərdi. Burada, yəni Bhaqavad-gitada Tanrı Arcunaya məsləhət görür ki, Tanrını razı salmaq üçün öz qəzəbini düşmənlərinə qarşı yönəltsin. Beləliklə, şəhvət və qəzəb Krişna şüurunda işlədildikdə, onlar düşmənlərimizdən dostlarımıza çevrilirlər.

 

MƏTN 38

dhumenavriyate vahnir

yathadarşo malena ça

yatholbenavrito qarbhas

tatha tenedam avritam

 

dhumena – tüstü ilə; avriyate – örtülüdür; vahnih – od; yatha – eynilə; adarşah – güzgü; malena – tozla; ça – həmçinin; yatha – eynilə; ulbena – bətn ilə; avritah – örtülüdür; qarbhah – rüşeym; tatha – belə; tena – şəhvətlə; idam – bu; avritam – örtülmüşdür.

Od tüstü ilə, güzgü tozla, ruşeym ana bətni ilə örtülü olduğu kimi, canlı varlıq da müxtəlif dərəcədə şəhvətlə örtülmüşdür.

İZAHI: Canlı varlığın saf şüurunu müxtəlif dərəcədə tutqunlaşdıran üç cür örtük vardır. Bu örtük odun üzərindəki tüstü, güzgünün üstündəki toz, yaxud rüşeymi əhatə edən ana bətni kimi müxtəlif cür təzahür edən şəhvətdir. Şəhvət tüstüyə bənzədildikdə, canlı ruhi qığılcım odunun zəif sezildiyi nəzərdə tutulur. Başqa sözlə, canlı varlığın Krişna şüuru zəif təzahür edirsə, onu tüstü ilə örtülmüş oda bənzətmək olar. Əlbəttə tüstü olan yerdə od da olmalıdır, ancaq ilkin mərhələdə o özünü açıq büruzə vermir. Bu mərhələ Krişna şüurunun başlanğıcına bənzəyir. Güzgünün üzərindəki toz misalı ağıl güzgüsünün müxtəlif ruhi üsullarla təmizlənməsi prosesinə aiddir. Bu üsullardan ən yaxşısı Tanrının müqəddəs adlarının tərənnümüdür. Ana bətni ilə örtülmüş rüşeym çıxılmaz vəziyyətə əyani misaldır, çünki ana bətnində olan uşaq o qədər köməksizdir ki, hətta hərəkət edə bilmir. Bu həyat şəraiti ağacların vəziyyəti ilə müqayisə edilə bilər. Ağaclar da canlı məxluqlardır, ancaq onlar elə şəhvətli olmuşlar ki, belə həyat şəraitinə salınaraq, şüurdan tamamilə məhrum edilmişlər. Tozlu güzgü quşlar və heyvanlarla, tüstü ilə örtülmüş od isə insanla müqayisə edilir. Canlı varlıq insan forması aldıqda, Krişna şüuru müəyyən dərəcədə oyana bilər. Əgər o, inkişafını davam etdirirsə, ruhi həyat odu insan həyatında alışa bilər. Tüstülənən odla ehtiyatla davranaraq onu alışdırmaq olar. Buna görə də insan forması canlı varlığa maddi mövcudatın tələsindən qurtulmaq üçün verilmiş imkandır. İnsan formasında, öz Krişna şüurunu ruhani ustadın rəhbərliyi altında inkişaf etdirməklə, düşmənə – şəhvətə qalib gəlmək mümkündür.

 

MƏTN 39

avritam qyanam etena

qyanino nitya-vairina

kama-rupena kaunteya

duşpurenanalena ça

 

avritam – örtülmüş; qyanam – saf şüur; etena – bununla; qyaninah – bilicinin; nitya-vairina – daimi düşmənilə; kama-rupena – şəhvət şəklində; kaunteya – ey Kuntinin oğlu; duşpurena – heç vaxt məmnun olmamaq; analena – odla; ça – həmçinin.

Beləliklə, canlı varlığın saf şüuru onun heç vaxt məmnun olmayan və od kimi alovlanan daimi düşməni ilə – şəhvətlə örtülüdür.

İZAHI: Manu-smritidə deyilir ki, ocağa daim odun atmaqla onu heç vaxt söndürmək mümkün olmadığı kimi, şəhvəti də heç vaxt hissi həzlərlə məmnun etmək mümkün deyil. Maddi dünyada hər cür fəaliyyətin mərkəzində cinsi əlaqədən alınan həzz durur. Buna görə də maddi dünya maithunya-aqara, yəni “cinsi əlaqə qandalları” adlanır. Adətən, cinayətkarlar həbsxanada saxlanılırlar; eləcə də Tanrının qanunlarına tabe olmayan cinayətkarlar cinsi əlaqə qandalları ilə qandallanırlar. Hissi həzzə yönəldilən maddi inkişaf canlı varlığın maddi mövcudluq müddətini uzadır. Buna görə də şəhvət cəhalət rəmzidir. O, canlı varlığın maddi dünyada saxlanmasının səbəbidir. Hissi həzz prosesində bir qədər xoşbəxtlik hissi duymaq mümkündür. Ancaq xoşbəxtlik adlandırılan bu hiss, əslində, insanın ən böyük düşmənidir.

 

MƏTN 40

indriyani mano buddhir

asyadhişthanam uçyate

etair vimohayaty eşa

qyanam avritya dehinam

 

indriyani – hisslər; manah – ağıl; buddhih – dərrakə; asya – bu ehtirasın; adhişthanam – yerləşdiyi yer; uçyate – adlanır; etaih – bütün bunlarla; vimohayati – çaşdırır; eşah – bu ehtiras; qyanam – bilik; avritya – örtərək; dehinam – təcəssüm edənin.

Hisslər, ağıl və dərrakə şəhvətin məskənidir. Onların vasitəsilə şəhvət canlı varlığın həqiqi biliyini örtür və onu çaşdırır.

İZAHI: Düşmən şərtləndirilmiş canın bədənində müxtəlif strateji mövqeləri ələ keçirmişdir. Tanrı Krişna bu yerləri nişan verir ki, düşmənə qalib gəlmək istəyən adam onun harada olduğunu bilsin. Hisslərin fəaliyyətinin mərkəzində ağıl durur və ağıl hissi həzz haqqında fikirlərin mənbəyidir. Nəticədə, ağıl və hisslər şəhvətlə dolur. Sonra dərrakə bu cür şəhvani meyllərin mərkəzinə çevrilir. Dərrakə canın ən yaxın qonşusudur. Şəhvani dərrakənin təsiri altında can yalançı eqo əldə edir və özünü materiya ilə, beləliklə də, ağıl və hisslərlə eyniləşdirir. Ruhi can maddi hisslərin vasitəsilə həzz almağa aludə olur və yanılaraq bunu əsl xoşbəxtlik hesab edir. Canın səhvən özünü materiya ilə bu cür eyniləşdirməsi Şrimad-Bhaqavatamda (10.84.13) çox yaxşı təsvir edilmişdir:

 

yasyatma-buddhih kunape tri-dhatuke

sva-dhih kalatradişu bhauma icya-dhih

yat-tirtha-buddhih salile na karhiçic

caneşv abhiqyeşu sa eva qo-kharah

 

“Üç ünsürdən yaradılmış bədənini öz mahiyyəti ilə eyniləşdirən, bədəninin əlavə məhsullarını qohumları sanan, doğulduğu torpağı sitayiş yeri bilən, ziyarətgaha isə transsendental biliyə malik olan adamlarla görüşmək üçün deyil, sadəcə olaraq, yuyunmaq üçün gedən insan uzunqulağa, yaxud mala bənzəyir.”

 

MƏTN 41

tasmat tvam indriyany adau

niyamya bharatarşabha

papmanam pracahi hy enam

qyana-viqyana-naşanam

 

tasmat – buna görə; tvam – sən; indriyani – hisslər; adau – başlanğıcda; niyamya – nizamlayaraq; bharata-rişabha – ey Bharataların ən yaxşısı; papmanam – günahın böyük rəmzi; pracahi – cilovlamaq; hi – əlbəttə; enam – bu; qyana – biliyin; viqyana – pak can haqqında elmi bilik; naşanam – məhv edən.

Buna görə də, ey Arcuna, ey Bharataların ən yaxşısı, əvvəlcə hisslərinə nəzarət edərək böyük günah rəmzini [şəhvət] cilovla, həm biliyin, həm də özünügerçəkləşdirmənin bu qənimini sarsıt.

İZAHI: Canın özünügerçəkləşdirməyə, öz həqiqi “mən”i barədə biliyə marağını öldürən ən böyük günahlı düşmənini (şəhvət) cilovlamaq üçün Tanrı Arcunaya əvvəlcə hisslərinə nəzarət etməyi məsləhət görür. Qyana “mən”in “mən olmayan”dan fərqini, başqa sözlə, ruhi canın bədən olmadığını bilmək deməkdir. Viqyana ruhi can, onun əzəli mövqeyi və Ali Canla qarşılıqlı münasibətləri barədə bilik deməkdir. Bu, Şrimad-Bhaqavatamda (2.9.31) aşağıdakı kimi izah olunur:

qyanam parama-quhyam me

yad viqyana-samanvitam

sa-rahasyam tad-anqam ça

qrihana qaditam maya

 

“Mən və Ali Mən haqqında bilik maya ilə örtülü olduğuna görə məxfi və gizlidir. Lakin o vaxt bu biliyə yiyələnmək və onu dərk etmək olar ki, Tanrı Özü onu izah etsin.”

Mahiyyətimiz haqqındakı bu vacib və xüsusi biliyi bizə Bhaqavad-gita verir. Canlı varlıqlar Tanrının ayrılmaz hissəcikləridir. Buna görə də onların vəzifəsi, sadəcə olaraq, Tanrıya xidmət etməkdir. Bu cür şüur Krişna şüuru adlanır. Beləliklə, biz Krişna şüuruna tam yiyələnmək və müvafiq surətdə hərəkət etmək üçün onu həyatımızın əvvəlindən öyrənməliyik.

Şəhvət hər bir canlı varlığın Allaha olan təbii məhəbbətinin təhrif olunmuş əksidir. Ancaq insan doğulduğu gündən Krişna şüurunda tərbiyə edilirsə, Allaha olan təbii məhəbbəti şəhvətə çevrilmir. Allaha olan məhəbbət şəhvətə çevrildikdə, normal hala qayıtmaq çox çətin olur. Bununla belə Krişna şüuru o qədər qüdrətlidir ki, hətta bu yola gec duran insan da sədaqətli xidmətin nizamlayıcı prinsiplərinə əməl edərək Allahı sevə bilər. Beləliklə, hər bir insan həyatın istənilən mərhələsində, yaxud bunun təxirəsalınmaz zəruriliyini anladığı andan Krişna şüuründa hisslərinə nəzarət edə, Tanrıya sədaqətli xidmət göstərə və şəhvətini Allaha məhəbbətə çevirərək həyatın ən yüksək kamillik pilləsinə çata bilər.

 

MƏTN 42

indriyani parany ahur

indriyebhyah param manah

manasas tu para buddhir

yo buddheh paratas tu sah

 

indriyani – hisslər; parani – yüksək; ahuh – o barədə deyilmişdir; indriyebhyah – hisslərdən də; param – yüksək; manah – ağıl; manasah – ağıldan da; tu – həmçinin; para – yüksək; buddhih – dərrakə; yah – o kəs ki; buddheh – dərrakədən də; paratah – yüksək; tu – ancaq; sah – o.

Fəal hisslər ölü materiyadan üstündür, ağıl hisslərdən üstündür, dərrakə ağıldan üstündür, o [can] isə dərrakədən də üstündür.

İZAHI: Hisslər şəhvətin təzahür etməsi üçün çıxışlardır. Şəhvət bədəndə olur və hisslərin vasitəsilə təzahür edir. Buna görə də hisslər bədəndən yüksəkdə durur. Əgər yüksək şüur, yəni Krişna şüuru vardırsa, bu çıxışlardan istifadə olunmur. Krişna şüurunda olan can Allahın Ali Şəxsiyyətilə bilavasitə əlaqədədir; deməli, bədən funksiyalarının burada təsvir edilən ierarxiyası, son nəticədə, Ali Canda başa çatır. Bədənin iş görməsi hisslərin fəaliyyət göstərməsi deməkdir. Hisslərin fəaliyyətinin dayanması isə bütün bədənin fəaliyyətinin dayanması deməkdir. Ağıl fəal olduğuna görə, hətta bədən hərəkətsiz halda olduqda, yaxud dincəldikdə belə, o, yuxu zamanı olduğu kimi, işləyəcəkdir. Ancaq ağlın üzərində dərrakənin qətiyyəti, dərrakənin üzərində isə can durur. Buna görə də əgər can Uca Tanrıya bilavasitə xidmət edirsə, tabelikdə olanların hamısı, yəni dərrakə, ağıl və hisslər də, təbii ki, onunla məşğul olacaq. Katha Upanişadda buna bənzər yer var; orada deyilir ki, hissləri məmnun edən obyektlər hisslərdən üstündür, ağıl isə hiss obyektlərindən üstündür. Ona görə də, əgər ağıl daim Tanrıya xidmət edirsə, onda hisslərin başqa bir işlə məşğul olmasına imkan qalmır. Ağlın bu mövqeyi artıq izah edilmişdir. Param driştva nivartate. Əgər insanın ağlı Tanrıya transsendental xidmətlə məşğuldursa, o, pis vərdişlərə alışa bilməz. Katha Upanişadda can  mahan, yəni böyük kimi təsvir edilir. Ona görə də can hər şeydən – hiss obyektlərindən, hisslərdən, ağıldan və dərrakədən üstündür. Beləliklə, canın əzəli mövqeyini anlamaqla bütün problemləri həll etmək olar.

Hər bir insan öz dərrakəsini canın əzəli mövqeyinin axtarışına yönəltməlidir. Bunu dərk edib, daim ağlını Krişna şüuru ilə məşğul etməlidir. Bu, bütün problemləri həll edəcəkdir. Ruhi həyata təzə başlayan şagirdə hiss obyektlərindən çəkinmək məsləhət görülür. Digər tərəfdən, o, dərrakəsinin köməyilə ağlını möhkəmləndirməlidir. Əgər insan dərrakəsinin köməyilə özünü tamamilə Allahın Ali Şəxsiyyətinə həsr edərək, ağlını Krişna şüuru ilə məşğul edirsə, ağıl öz-özünə möhkəmlənir. Hisslər ilanlar kimi güclü olsa da, o zaman onlar zəhərli dişi çıxardılmış ilan kimi təhlükəsiz olur. Ancaq can dərrakə, ağıl və hisslərin ağası olsa da, Krişna şüurunda Krişna ilə əlaqəsi sayəsində möhkəmlənməyibsə, ağlın həyəcana gəlməsi üzündən, həmişə yolundan çıxa bilər.

 

MƏTN 43

evam buddheh param buddhva

samstabhyatmanam atmana

cahi şatrum maha-baho

kama-rupam durasadam

 

evam – beləliklə; buddheh – dərrakəyə; param – ən yüksək; buddhva – bilərək; samstabhya – möhkəmləndirərək; atmanam – ağıl; atmana – kamil dərrakə ilə; cahi – qalib gəlmək; şatrum – düşmən; maha-baho – ey qoluqüvvəli; kama-rupam – ehtiras formasında; durasadam – dəhşətli.

Beləliklə, ey qoluqüvvəli Arcuna, insan maddi hisslərə, ağla və dərrakəyə münasibətdə öz transsendental təbiətini anlayıb, yüksək “mən” vasitəsilə aşağı “mən”ə nəzarət etməli və ruhi qüvvə ilə gözüdoymaz düşmənə – şəhvətə qalib gəlməlidir.

İZAHI: Bhaqavad-gitanın üçüncü fəsli insana Allahın Ali Şəxsiyyətinin əbədi nökəri olduğunu anladaraq, onu qətiyyətlə Krişna şüuruna yönəldir və şəxssiz boşluq son məqsəd hesab edilmir. Maddi həyat sürən insan, sözsüz ki, şəhvani meyllərin və maddi təbiət üzərində hökmranlıq etmək arzusunun təsiri altındadır. Hökmranlıq etmək və hissi həzz almaq meyli şərtləndirilmiş canın ən böyük düşmənidir; ancaq Krişna şüurunun gücü sayəsində insan maddi hisslərə, ağla və dərrakəyə nəzarət edə bilər. İnsan öz işindən və təyin olunmuş vəzifələrindən dərhal əl çəkmədən, Krişna şüurunu tədricən inkişaf etdirərək, transsendental vəziyyətə çata bilər və dərrakəsini həqiqi mahiyyətinə yönəltmək sayəsində maddi hisslərin və ağlın təsirindən azad ola bilər. Üçüncü fəslin məğzi bundan ibarətdir. Yetkin olmayan maddi həyatda fəlsəfi mühakimələr və üzdəniraq yoqa pozalarının vasitəsilə hisslərə süni surətdə nəzarət etmək cəhdləri insana heç vaxt ruhi həyata nail olmağa kömək edə bilməz. O, yüksək səviyyəli dərrakənin köməyilə Krişna şüurunda tərbiyə edilməlidir.

 

Şrimad Bhaqavad-gitanın “Karma-yoqa”, yaxud “Təyin olunmuş vəzifələrin Krişna şüurunda yerinə yetirilməsi” adlanan üçüncü fəslinə Bhaktivedantanın izahları belə qurtarır.