Bhaqavad-gita – DÖRDÜNCÜ FƏSİL

Transsendental bilik

 

MƏTN 1

şri-bhaqavan uvaça

imam vivasvate yoqam

proktavan aham avyayam

vivasvan manave praha

manur ikşvakave ‘bravit

 

şri-bhaqavan uvaça – Allahın Ali Şəxsiyyəti dedi; imam – bu; vivasvate – günəş tanrıçasına; yoqam – Tanrı ilə qarşılıqlı münasibətlər haqqında elm; proktavan – nəsihət verirdi; aham – Mən; avyayam – əbədi; vivasvan – Vivasvan (günəş tanrıçasının adı); manave – insanların əcdadına (Vaivasvata adlı); praha – dedi; manuh – insanların əcdadı; ikşvakave – şah İkşvakuya; abravit – dedi.

Allahın Ali Şəxsiyyəti Şri Krişna dedi: Mən bu əbədi yoqa elmini Günəş tanrıçası Vivasvana vermişəm, Vivasvan onu insanların əcdadı Manuya, Manu isə öz növbəsində İkşvakuya çatdırmışdır.

İZAHI: Biz buradan görürük ki, Bhaqavad-gita günəş tanrıçasından başlayaraq çox qədim zamanlardan bütün planetlərin hökmdarlarına ötürülmüşdü. Planet hökmdarlarının əsas vəzifəsi əhalini müdafiə etməkdir; elə buna görə də onlar insanları idarə etmək, onları maddi əsarətdə saxlayan şəhvətdən mühafizə etmək üçün Bhaqavad-gita elmini anlamalıdırlar. İnsan ömrü ruhi biliyə yiyələnmək və Allahın Ali Şəxsiyyətilə əbədi qarşılıqlı münasibətlərini dərk etmək üçün təyin olunmuşdur. Bütün dövlətlərin və planetlərin hökmdarları bu biliyi təhsil, mədəniyyət və din vasitəsilə əhaliyə çatdırmağa borcludurlar. Başqa sözlə, dövlət rəhbərlərinin vəzifəsi Krişna şüuru elmini yaymaqdır; belə olduqda insanlar bu böyük elmdən faydalanar, uğurlu yol seçər və insan formasının imkanlarından istifadə edə bilərlər.

Bu yuqada (dövrdə) günəş sisteminin bütün planetlərinin mənbəyi olan günəş tanrıçasının adı Vivasvandır, Brahma-samhitada (5.52) Həzrət Brahma deyir:

yac-çakşur eşa savita sakala-qrahanam

raca samasta-sura-murtir aşeşa-tecah

yasyaqyaya bhramati sambhrita-kala-çakro

qovindam adi-puruşam tam aham bhacami

 

“Mən əzəli şəxsiyyət olan Allahın Ali Şəxsiyyəti Qovindaya (Krişnaya) sitayiş edirəm. Onun əmri ilə bütün planetlərin hökmdarı Günəş sonsuz işıq və istilik saçır. Günəş Tanrının gözünü təmsil edir və Onun əmrinə tabe olub, öz orbitində hərəkət edir.”

Günəş bütün planetlərin şahıdır. Bütün digər planetlərə nəzarət edən, onlara istilik və işıq verən bu planetin hökmdarı isə Günəş tanrıçasıdır (hazırda onun adı Vivasvandır). Günəş Krişnanın əmri ilə fırlanır və Tanrı Krişna Vivasvanı Özünə birinci şagird edərək Bhaqavad-gita elmini ilk dəfə ona vermişdir. Ona görə də Gita əhəmiyyətsiz dünyəvi alimlərin yazdığı mücərrəd fəlsəfi əsər deyil, çox qədim zamanlardan bəri ötürülən əsl bilik kitabıdır.

Biz Mahabharatadan (Şanti-parva 348.51 – 52) Gitanın tarixini öyrənə bilərik:

treta-yuqadau ça tato

vivasvan manave dadau

manuş ça loka-bhrity-artham

sutayekşvakave dadau

 

ikşvakuna ça kathito

vyapya lokan avasthitah

 

“Uca Tanrı ilə münasibətlərdən bəhs edən bu elmi Treta-yuqa adlanan dövrün əvvəlində Vivasvan Manuya ötürmüşdür. İnsanların əcdadı olan Manu onu oğluna – Yer planetinin hökmdarı və İlahi Ramaçandranın nazil olduğu Raqhu sülaləsinin əcdadı Maharaca İkşvakuya vermişdir.” Deməli, Bhaqavad-gita bəşəriyyətə ta Maharaca İkşvakunun vaxtından məlumdur.

432 000 il davam edən Kali-yuqanın hal-hazırda beş min ili keçmişdir. Buna qədər Dvapara-yuqa (800 000 il davam edir), daha əvvəl Treta-yuqa (1 200 000 il davam edir) idi. Beləliklə, təxminən 2 005 000 il əvvəl Manu Bhaqavad-gitanı şagirdi və oğlu Maharaca İkşvakuya – Yer planetinin hökmdarına söyləmişdir. İndiki Manu 305 300 000 il yaşayır, bunun 120 400 000 ili keçmişdir. Uca Tanrının Gitanı Manunun doğulmasından əvvəl Öz şagirdi Vivasvana (Günəş tanrıçası) söylədiyini nəzərə alaraq, deyə bilərik ki, Gita təxminən ən azı 120 400 000 il əvvəl danışılmışdır; bəşəriyyətə isə o, iki milyon ilə yaxındır ki, məlumdur. Beş min il əvvəl isə Tanrı onu yenidən Arcunaya söyləmişdir. Gitanın və onun hekayətçisi Tanrı Şri Krişnanın dediyinə əsasən bu əsərin tarixi belədir. O, Günəş tanrıçası Vivasvana ona görə danışılmışdır ki, Vivasvan həm özü kşatriya idi, həm də bütün surya-vamşa kşatriyaların, yəni Günəş tanrıçasından başlayan kşatriya nəslinin əcdadı idi. Bhaqavad-gitanı Allahın Ali Şəxsiyyəti  söylədiyi üçün o, Vedalardan fərqlənmir və bu bilik apauruşeya, yəni fövqəlbəşərdir. Veda təlimatları onlara dünyəvi izahlar verilmədən, olduğu kimi qəbul edildiyi üçün Gita da ona dünyəvi izahlar verilmədən qəbul edilməlidir. Dünyəvi mübahisəçilər Gitanı istədikləri kimi şərh edə bilərlər, ancaq bu, Bhaqavad-gita olduğu kimi olmayacaq. Buna görə də Bhaqavad-gita olduğu kimi, şagird ardıcıllığından qəbul edilməlidir və burada deyilir ki, Uca Tanrı onu Günəş tanrıçasına, Günəş tanrıçası onu oğlu Manuya, Manu isə onu oğlu İkşvakuya söyləmişdir.

 

MƏTN 2

evam parampara-praptam

imam racarşayo viduh

sa kaleneha mahata

yoqo naştah parantapa

 

evam – beləliklə; parampara – şagird ardıcıllığı ilə; praptam – alınmışdır; imam – bu elm; raca-rişayah – övliya şahlar; viduh – başa düşülmüşdür; sah – bu bilik; kalena – vaxt ərzində; iha – bu dünyada; mahata – böyük; yoqah – Tanrı ilə qarşılıqlı münasibətlər barədə elm; naştah – dağıdılmışdır; parantapa – düşmənləri sarsıdan Arcuna.

Bu ən yüksək elm şagird ardıcıllığı vasitəsilə alınmışdır və övliya şahlar onu bu yolla mənimsəyirdilər. Lakin vaxt ötdükcə ardıcıllıq pozulmuş, buna görə də biliyin mahiyyəti itirilmişdir.

İZAHI: Burada aydın şəkildə deyilir ki, əhalini idarə edərkən bu bilikdən istifadə etsinlər deyə, Gita, xüsusilə, övliya şahlar üçün təyin olunmuşdur. Şübhə yoxdur ki, Bhaqavad-gita onun xəzinəsini israf edərək heç kimə xeyir verməyən və ona uydurma şərhlər yazan allahsızlar üçün təyin olunmamışdır. Onun ilkin məqsədi vicdansız şərhçilərin ucbatından itirildiyinə görə, şagird ardıcıllığını bərpa etmək zərurəti yarandı. Beş min il əvvəl şagird ardıcıllığının pozulduğunu Tanrı Özü aşkar etmiş, buna görə də Gitanın məqsədinin itirildiyini bildirmişdir. Hal-hazırda Gitanın çoxlu nəşrləri vardır (xüsusilə ingilis dilində), ancaq onların heç biri mötəbər şagird ardıcıllığı ilə uzlaşmır. Müxtəlif dünyəvi alimlər saysız-hesabsız şərhlər təqdim etmişlər. Lakin onlar Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişnanın sözlərindən qazanc məqsədilə istifadə etsələr də, demək olar ki, heç biri Onu qəbul etmir. Bu allahsızlara xas bir hərəkətdir, çünki onlar Allaha inanmır, sadəcə olaraq, Onun əmlakından həzz alırlar. İngilis dilində Gitanın paramparadan (şagird ardıcıllığı) alındığı kimi nəşr edilməsinə böyük ehtiyac olduğuna görə, hazırkı kitabda bu çatışmamazlığı aradan qaldırmağa cəhd edilir. Bhaqavad-gitanın olduğu kimi qəbul edilməsi bəşəriyyət üçün böyük səadətdir; lakin onu fəlsəfi mühakimələrdən ibarət olan bir əsər hesab etmək, sadəcə olaraq, vaxt itirmək deməkdir.

 

MƏTN 3

sa evayam maya te ‘dya

yoqah proktah puratanah

bhakto ‘si me sakha çeti

rahasyam hy etad uttamam

 

sah – həmin o; eva – əlbəttə; ayam – bu; maya – Mənimlə; te – sənə; adya – bu gün; yoqah – yoqa elmi; proktah – deyilmişdir; puratanah – çox qədim; bhaktah – fədai; asi – sən varsan; me – Mənim; sakha – dost; ça – həmçinin; iti – buna görə də; rahasyam – sirr; hi – əlbəttə; etat – bu; uttamam – transsendental.

Bu gün Mən sənə Uca Tanrı ilə qarşılıqlı münasibətlərdən bəhs edən ən qədim elmi çatdırıram, çünki Sən Mənim həm fədaim, həm də dostumsan və buna görə də bu elmin transsendental sirrini anlaya bilərsən.

İZAHI: İnsanlar iki sinfə bölünürlər – fədailər və allahsızlar. Arcuna Allah fədaisi olduğu üçün Tanrı bu böyük elmi ona söyləmişdir; allahsızlar isə böyük sirr olan bu elmi anlaya bilməzlər. Bu böyük bilik kitabı dəfələrlə nəşr olunmuşdur. Onların bəzilərini fədailər, bəzilərini isə allahsızlar şərh etmişlər. Fədailərin izahları həqiqi, allahsızların şərhləri isə faydasızdır. Arcuna Şri Krişnanı Allahın Ali Şəxsiyyəti kimi qəbul edir və Bhaqavad-gitanın Arcunanın izi ilə gedən hər bir şərhçisi bu böyük elm yolunda əsl sədaqətli xidmət göstərir. Allahsızlar isə Krişnanı olduğu kimi qəbul etmirlər. Bunun əvəzində onlar Krişna haqqında nə isə uydurur, oxucuların əksəriyyətini Krişnanın verdiyi nəsihətlərdən yayındırırlar. Belə yanlış yola düşməməsi üçün insan diqqətli olmalıdır. İnsan Arcunadan başlayan şagird ardıcıllığının yolu ilə getməlidir, belə olduqda o, bu böyük Şrimad Bhaqavad-gita elmindən faydalanacaqdır.

 

MƏTN 4

arcuna uvaça

aparam bhavato canma

param canma vivasvatah

katham etad vicaniyam

tvam adau proktavan iti

 

arcunah uvaça – Arcuna dedi; aparam – kiçik; bhavatah – Sənin; canma – doğuluş; param – yüksək; canma – doğuluş; vivasvatah – Günəş tanrıçasının; katham – necə; etat – bu; vicaniyam – başa düşməliyəm; tvam – Sən; adau – əvvəlcə; proktavan – nəsihət verdin; iti – beləliklə.

Arcuna dedi: Günəş tanrıçası Vivasvan yaşca Səndən böyükdür. Anlaya bilmirəm, necə ola bilər ki, bu elmi ona Sən vermisən?

İZAHI: Arcuna Tanrının fədaisi olduğu halda, necə ola bilərdi ki, Krişnanın sözlərinə inanmasın? Əslində, Arcuna bu sualı özü üçün deyil, Allahın Ali Şəxsiyyətinə inanmayan, Krişnanı Allahın Ali Şəxsiyyəti kimi qəbul etməyən allahsızlardan ötrü verir; yalnız onlardan ötrü Arcuna özünü Allahın Ali Şəxsiyyətini (Krişnanı) tanımayan adam kimi apararaq, belə bir sual verdi. Onuncu fəsildən aydın olacaq ki, Arcuna Krişnanın Allahın Ali Şəxsiyyəti, hər şeyin mənbəyi və transsendental biliyin son sözü olduğunu çox yaxşı bilirdi. Əlbəttə, Krişna yerə Devakinin oğlu kimi gəlmişdi. Onun eyni zamanda əbədi əzəli Allahın Ali Şəxsiyyəti olaraq qaldığını dərk etmək adi adam üçün çox çətindir. Ona görə də Arcuna bunu aydınlaşdırmaq və nüfuzlu cavab almaq üçün Krişnaya müraciət edir. Nəinki müasir dövrdə, eləcə də çox qədim zamanlarda da bütün dünya Krişnanı ən yüksək nüfuz sahibi kimi qəbul edirdi, bircə allahsızlar Onu inkar edirlər. Hər halda hamı Krişnanı nüfuz sahibi kimi qəbul etdiyi üçün Arcuna bu sualı Ona verir ki, biz Krişna barədə biliyi, özünəməxsus tərzdə təhrif etdikləri şəkildə allahsızlardan deyil, Krişnanın Özündən eşidə bilək. Krişnanın verdiyi elmi bilmək hər kəsə onun öz mənafeyi üçün lazımdır. Buna görə də Krişna Özü barədə danışırsa, bu, hamı üçün xeyirlidir. Krişnanın verdiyi izahlar allahsızlara qəribə görünə bilər, çünki onlar Krişnanı həmişə öz nöqteyi-nəzərlərindən öyrənirlər, lakin fədailər Krişnanın sözlərini səmimi qəlbdən qəbul edirlər. Krişna barəsində getdikcə daha çox biliyə can atdıqlarına görə, fədailər Krişnanın bu cür nüfuzlu sözlərinə həmişə ehtiramla yanaşırlar. Bu cür hərəkət etdikdə, Krişnanı adi insan hesab edən ateistlər Krişnanın insanlardan üstünlüyünü anlaya bilərlər. Onun forması saç-çid-ananda-viqrahadır, yəni əbədi, bilik və həzlə doludur, transsendentaldır, maddi təbiətin qunalarının hakimiyyətindən, zaman və məkanın təsirindən yüksəkdə durur. Krişnanın Arcuna kimi fədaisi şübhəsiz ki, Onun transsendental mövqeyini tamamilə anlayırdı. Arcuna Tanrıya bu cür sual verməklə Krişnanı maddi təbiətin qunalarının təsirinə məruz qalan adi insan sayan ateistlərə meydan oxuyurdu.

 

MƏTN 5

şri-bhaqavan uvaça

bahuni me vyatitani

canmani tava çarcuna

tany aham veda sarvani

na tvam vettha parantapa

 

şri-bhaqavan uvaça – Allahın Şəxsiyyəti dedi; bahuni – dəfələrlə; me – Mənim; vyatitani – keçmişdir; canmani – doğuluşlar; tava – səninkilər; ça – və həmçinin; arcuna – ey Arcuna; tani – onları; aham – Mən; veda – bilirəm; sarvani – hamısını; na – yox; tvam – sən; vettha – bilmək; parantapa – ey düşmənləri sarsıdan.

Allahın Ali Şəxsiyyəti dedi: Ey düşmənləri sarsıdan, biz səninlə dəfələrlə doğulmuşuq. Bunların hamısı Məmin yadımdadır, səninsə yox.

İZAHI: Brahma-samhitadan (5.33) Tanrının saysız-hesabsız mücəssəmələri barədə məlumat alırıq. Orada deyilir:

advaitam açyutam anadim ananta-rupam

adyam purana-puruşam nava-yauvanam ça

vedeşu durlabham adurlabham atma-bhaktau

qovindam adi-puruşam tam aham bhacami

 

“Mən əzəli şəxsiyyətə – mütləq, qüsursuz, başlanğıcsız Allahın Ali Şəxsiyyəti Qovindaya (Krişnaya) sitayiş edirəm. O, saysız-hesabsız formalarda genişlənsə də, yenə həminki əzəli, ulu və həmişəcavan bir şəxsiyyətdir. Tanrının bu cür əbədi, həzz və biliklə dolu formalarını, adətən, ən böyük Veda alimləri də dərk edə bilmirlər, pak fədailər üçün isə onlar tamamilə aydındır.”

Brahma-samhitada həmçinin deyilir:

ramadi-murtişu kala-niyamena tişthan

nanavataram akarod bhuvaneşu kintu

krişnah svayam samabhavat paramah puman yo

qovindam adi-puruşam tam aham bhacami

 

“Mən Allahın Ali Şəxsiyyəti Qovindaya (Krişnaya) sitayiş edirəm. O, Rama, Nrisimha və bir çox mücəssəmələrdə, eləcə də şəxsən təcəssüm edir və Allahın Krişna adlı əzəli Şəxsiyyətidir.”

Eləcə də Vedalarda deyilir ki, Tanrı şəriksiz olsa da, Özünü saysız-hesabsız formalarda təzahür etdirir. O, rəngini dəyişsə də özü dəyişməyən vaidurya daşına bənzəyir. Bütün bu saysız-hesabsız formaları, sadəcə olaraq, Vedaları öyrənməklə dərk etmək mümkün deyil, onlar yalnız pak, təmənnasız fədailərə aydındır (vedeşu durlabham adurlabham atma-bhaktau). Arcuna kimi fədailər Tanrının daimi həmrahlarıdır və Uca Tanrı təcəssüm etdikdə yaxın fədailəri də Ona müxtəlif yollarla xidmət etmək üçün təcəssüm edirlər. Arcuna belə fədailərdən biridir və bu beytdən başa düşmək olar ki, bir neçə milyon il əvvəl Tanrı  Bhaqavad-gitanı Günəş tanrıçası Vivasvana söyləyərkən Arcuna başqa bir simada yenə də Onunla idi. Ancaq Tanrı ilə Arcunanın fərqi ondadır ki, bu əhvalat Tanrının yadındadır, Arcunanın isə yox. Tanrının ayrılmaz hissəciyi olan canlı varlıq Tanrıdan bununla fərqlənir. Burada Arcunaya düşmənləri sarsıda bilən qüdrətli döyüşçü deyə müraciət edilsə də, o, keçmiş ömürlərində nə baş verdiyini xatırlamağa qadir deyil. Odur ki, canlı varlıq maddi nöqteyi-nəzərdən nə qədər əzəmətli olsa da, heç vaxt Tanrı ilə müqayisə edilə bilməz. Tanrının daimi həmrahı olan hər bir kəs, qurtulmuş şəxs olsa da, o, Tanrıya bərabər ola bilməz. Tanrı Brahma-samhitada qüsursuz (açyuta) kimi təsvir edilir, bu o deməkdir ki, O heç vaxt, hətta maddi təbiətlə təmasda olduqda belə, Özünü unutmur. Buna görə də canlı varlıq heç vaxt, heç bir baxımdan, hətta Arcuna kimi qurtulmuş olsa belə, Tanrıya bərabər ola bilməz. Arcuna Allah fədaisi olsa da, o, bəzən Tanrının təbiətini unudur, ancaq Allahın mərhəməti sayəsində fədai dərhal Tanrının qüsursuz olduğunu anlaya bilər. Lakin fədai olmayan adam, yaxud allahsız, Onun bu transsendental təbiətini anlaya bilməz. Nəticə etibarilə, allahsız dünyagörüşü olan adam Gitada deyilənləri başa düşə bilməz. Həm Krişna, həm də Arcuna təbiətcə əbədi olsalar da, Krişna milyon illər bundan əvvəl gördüyü işləri yada salır, Arcuna isə bunu bacarmır. Eləcə də, biz burada qeyd edə bilərik ki, bədəni dəyişdiyinə görə canlı varlıq hər şeyi unudur, Tanrı isə Özünün saç-çid-ananda bədənini dəyişmədiyinə görə hər şeyi yadda saxlayır. O, advaitadır, yəni Onun bədəni ilə Özü arasında fərq yoxdur. Allaha aid olan hər şey ruhidir, şərtləndirilmiş can isə öz maddi bədənindən fərqlənir. Tanrının bədəni Özündən fərqlənmədiyinə görə, Onun mövqeyi adi canlı varlığın mövqeyindən həmişə, hətta O, maddi dünyaya endikdə belə, seçilir. Aşağıdakı beytlərdə Uca Tanrı Öz transsendental təbiətini təsvir etsə də, allahsızlar bunu qəbul edə bilmirlər.

 

MƏTN 6

aco ‘pi sann avyayatma

bhutanam işvaro ‘pi san

prakritim svam adhişthaya

sambhavamy atma-mayaya

 

acah – doğulmayan; api – hərçənd; san – belə olan; avyaya – korlanmayan; atma – bədən; bhutanam – doğulanların hamısının; işvarah – Uca Tanrı; api – hərçənd; san – belə olan; prakritim – transsendental formada; svam – Məni; adhişthaya – bu cür mövqedə olan; sambhavami – Mən nazil oluram; atma-mayaya – Mənim daxili enerjimlə.

Mən doğulmaz olsam da, Mənim transsendental bədənim heç vaxt qocalmasa da, bütün canlı məxluqların ağası olsam da, yenə hər minillikdə Öz əzəli transsendental formamda nazil oluram.

İZAHI: Tanrı doğuluşunun xüsusiyyətini qeyd edir: O, adi insan kimi gəlsə də, saysız-hesabsız keçmiş  “doğuluşları” Onun yadındadır, adi insan isə bir neçə saat əvvəl nə etdiyini yada sala bilmir. Adi adamdan: “Dünən bu vaxt nə edirdin?” deyə soruşsalar o, dərhal cavab verməyə çətinlik çəkəcək. O, bir gün əvvəl bu vaxt nə etdiyini yada salmaq üçün hökmən yaddaşını oyatmalıdır. Bununla belə, insan tez-tez özünü Allah, yaxud Krişna adlandırmağa çürət edir. Heç kəs bu cür mənasız sözlərə aldanmamalıdır. Daha sonra Tanrı yenidən Öz  prakritisini, yaxud formasını izah edir. Prakriti, təbiət, yaxud svarupa, yəni kiminsə öz forması deməkdir. Tanrı deyir ki, O Özünün şəxsi bədənində nazil olur. O, bir bədəni başqasına dəyişən adi canlı varlıqdan fərqli olaraq, bədənini dəyişmir. Şərtləndirilmiş canın bu doğuluşda bir cür, sonrakı doğuluşda isə başqa cür bədəni olur. Maddi dünyada canlı varlığın müəyyən edilmiş daimi bədəni yoxdur, o, bir bədəndən başqa bədənə keçir. Tanrı isə belə etmir. Daxili potensiyasının vasitəsilə O, hər dəfə eyni bir əzəli bədəndə gəlir. Başqa sözlə, Krişna bu maddi dünyaya Özünün ney tutan ikiəlli, əzəli-əbədi formasında gəlir. O, maddi dünya ilə murdarlanmayan əbədi bədənində nazil olur. Hər dəfə eyni bir transsendental bədəndə gəldiyinə, kainatın hökmdarı olduğuna baxmayaraq, yenə də adama elə gəlir ki, O, adi canlı məxluq kimi doğulur. Tanrı Krişna böyüyərək uşaqlıqdan yeniyetməliyə, yeniyetməlikdən isə gənclik dövrünə keçsə də, son dərəcə qəribədir ki, O, gənclik dövrünü adlamır və heç vaxt qocalmır. Kurukşetradakı döyüş zamanı Onun çoxlu nəvələri var idi, başqa sözlə, O, maddi hesablamalara görə kifayət qədər yaşlı idi. Buna baxmayaraq, O, iyirmi-iyirmi beş yaşlı gənci xatırladırdı. Biz heç vaxt Krişnanın qoca şəklini görməmişik, çünki O, bütün yaradılışda keçmişin, indinin və gələcəyin ən qocaman şəxsi olduğuna baxmayaraq, heç vaxt bizim kimi qocalmır. Onun bədəni və dərrakəsi dəyişikliklərə uğramır və korlanmır. Buradan aydın olur ki, maddi dünyada olduğuna baxmayaraq, O Özünün doğulmayan, əbədi, həzz və biliklə dolu formasındadır və Onun transsendental bədəni və dərrakəsi dəyişməzdir. Əslində, Onun gəlişi və gedişi gözümüz önündə Günəşin doğmasına, hərəkət etməsinə və batmasına bənzəyir. Biz Günəşi görmədikdə onun batdığını, gördükdə isə göy üzündə olduğunu zənn edirik. Əslində isə, Günəş həmişə özünün qəti müəyyən edilmiş yerindədir, lakin hisslərimizin qüsurlu və qeyri-kamil olması üzündən biz belə hesab edirik ki, Günəş göy üzündə zühur edir və qeyb olur. Tanrı Krişnanın zühur etməsi və qeyb olması adi canlı məxluqdan tamamilə fərqləndiyi üçün, aydındır ki, O Öz daxili potensiyası sayəsində əbədidir, həzz və biliklə doludur və heç vaxt maddi təbiətlə murdarlanmır. Vedalarda təsdiq edilir ki, Allahın Ali Şəxsiyyətinin doğulmadığına baxmayaraq, adama elə gəlir ki, O təzahür edərkən doğulur. Əlavə Veda ədəbiyyatı da təsdiq edir ki, Uca Tanrı nazil olarkən sanki doğulur, əslində isə, Onun bədəni dəyişmir. Bhaqavatamda O, anasının qarşısında Narayana kimi, dördəlli formada və altı cür sərvət nişanəsi ilə zühur edir. İnsanlar diqqətlərini impersonalistlərin səhvən Tanrının həqiqi forması hesab etdikləri əqli uydurmalara, yaxud təsəvvürlərə deyil, Uca Tanrının əsl formasına cəmləyə bilsinlər deyə, O, əbədi formasında nazil olmaqla canlı məxluqlara səbəbsiz mərhəmətini bəxş edir. Maya, yaxud atma-maya sözü Vişva-koşa lüğətinə əsasən Tanrının “səbəbsiz mərhəməti” deməkdir. Tanrı Özünün əvvəlki gəlişlərinin və gedişlərinin heç birini unutmur, ancaq adi canlı varlıq başqa bədən alan kimi, əvvəlki bədənini unudur. Tanrı bütün canlı məxluqların Ağasıdır; çünki O, yerdə olduğu müddətdə möcüzəli və fövqəlbəşəri işlər görür. Beləliklə, Tanrı həmişə Mütləq Həqiqət olaraq qalır, eyni zamanda Onun forması və mahiyyəti, keyfiyyətləri və bədəni arasında fərq yoxdur. İndi isə sual oluna bilər ki, nə üçün Tanrı bu dünyada zühur edir və qeyb olur? Bu, növbəti beytdə izah edilir.

 

MƏTN 7

yada yada hi dharmasya

qlanir bhavati bharata

abhyutthanam adharmasya

tadatmanam sricamy aham

 

yada yada – nə vaxt; hi – əlbəttə; dharmasya – dinin; qlanih – uyğunsuzluq; bhavati – nazil olur; bharata – ey Bharata övladı; abhyutthanam – üstün gəlmə; adharmasya – dinsizliyin; tada – o zaman; atmanam – özüm; sricami – təzahür edirəm; aham – Mən.

Din tənəzzülə uğradıqda, dinsizliksə artaraq üstünlük təşkil etdikdə, Mən Özüm nazil oluram, ey Bharata övladı.

İZAHI: Burada sricami sözü böyük əhəmiyyət kəsb edir. Sricami yaradılma mənasında işlədilə bilməz, çünki bundan əvvəlki beytə əsasən Tanrının bütün formaları əbədi mövcud olduğuna görə Onun forma və bədəni yaradılmır. Buna görə də sricami Tanrının Özünü olduğu kimi təzahür etdirməsi deməkdir. Tanrı müəyyən edilmiş vaxtda, yəni Brahmanın bir günündə, yeddinci Manunun iyirmi səkkizinci minilliyində, Dvapara-yuqanın axırında nazil olduğuna baxmayaraq, O bu cür qayda və təlimatlara əməl etməyə borclu deyil, çünki O tamamilə azaddır və istədiyi kimi hərəkət edir. Beləliklə, O hər dəfə dinsizlik üstünlük təşkil etdikdə və həqiqi din itirildikdə istədiyi kimi nazil olur. Dini prinsiplər Vedalarda müəyyən edilmişdir və Veda təlimatlarının düzgün yerinə yetirilməməsi insanı dinsizliyə yuvarladır. Bhaqavatamda deyilir ki, bu prinsiplər Allahın qanunlarıdır. Yalnız Tanrı dini sistem yarada bilər. Məlumdur ki, Vedaları Tanrının Özü ilk dəfə Brahmanın ürəyinə ötürmüşdür. Ona görə də dharma (din) prinsipləri Allahın Ali Şəxsiyyətinin bilavasitə göstərişləridir (dharmam tu sakşad bhaqavat-pranitam). Bu prinsiplər Bhaqavad-gitada aydın şəkildə qeyd edilmişdir. Vedaların məqsədi bu prinsipləri Uca Tanrının iradəsinə müvafiq olaraq bərqərar etməkdir; Tanrının Özü Gitanın sonunda deyir ki, insanın özünü Ona və yalnız Ona həsr etməsi ən yüksək dini prinsipdir. Veda prinsipləri insanı özünü bütünlüklə Allaha həsr etməyə sövq edir; allahsızlar bu prinsipləri pozduqda, Tanrı nazil olur. Bhaqavatamdan öyrənirik ki, Həzrət Buddha Krişnanın mücəssəməsidir. O, nazil olanda, materializm azğınlaşmışdı və materialistlər Vedalardan öz əməllərini təmizə çıxartmaq üçün istifadə edirdilər. Müəyyən məqsədlərdən ötrü heyvanların qurban edilməsinə dair Vedalarda ciddi qayda və təlimatlar olduğuna baxmayaraq, allahsızlığa meyllilər Veda prinsiplərinə riayət etmədən heyvanları qurban gətirirdilər. Həzrət Buddha bu mənasız işləri dayandırmaq və Vedaların zorakılıq işlətməmək prinsipini bərpa etmək üçün nazil olmuşdu. Beləliklə, Tanrının hər bir avatarasının, yaxud mücəssəməsinin müəyyən vəzifəsi vardır və onların hamısı müqəddəs kitablarda təsvir olunmuşlar. Müqəddəs kitablarda adı çəkilməyən şəxsiyyət heç vaxt avatara hesab edilməməlidir. Tanrının yalnız Hindistan torpağına gəldiyi doğru deyil. O Özünü hər yerdə və istədiyi vaxt təzahür etdirə bilər. Hər dəfə təcəssüm etdikdə, O, din haqqında müəyyən şəraitlərdə, müəyyən adamlara, onların başa düşə biləcəkləri qədər deyir. Lakin məqsəd eynidir – insanları Allah şüuruna və dini prinsiplərə əməl etməyə yönəltmək. Bəzən O Özü gəlir, bəzən isə oğlu və ya xidmətçisi qismində Öz həqiqi nümayəndəsini göndərir. Arabir də Özü hər hansısa gizli formada nazil olur.

Bhaqavad-gitanın prinsipləri Arcunaya və digər yüksək səviyyəli şəxslərə söylənmişdi, çünki Arcuna dünyanın başqa yerlərindəki adi insanlara nisbətən yüksək inkişaf səviyyəsinə malik idi. “İki üstə gəl iki – bərabərdir dörd” riyazi prinsipi riyaziyyatı yenicə öyrənməyə başlayan adam üçün, həm də bu sahədə irəli getmiş insan üçün doğrudur. Bununla belə, ali riyaziyyat adi hesabdan fərqlənir. Beləliklə, Tanrı bütün mücəssəmələrində insanlara eyni prinsipləri öyrədir, şəraitdən asılı olaraq onlar mürəkkəb və ya sadə şəkildə verilə bilər. Ən yüksək dini prinsiplər ictimai həyatın dörd pilləyə, cəmiyyətin dörd silkə bölünməsinə əsaslanır; bu, sonrakı beytlərdə izah ediləcək. Mücəssəmələrin ümumi məqsədi hər yanda Krişna şüurunu oyatmaqdır. Bu şüurun təzahür edib-etməməsi müxtəlif şəraitlərdən asılıdır.

 

MƏTN 8

paritranaya sadhunam

vinaşaya ça duşkritam

dharma-samsthapanarthaya

sambhavami yuqe yuqe

 

paritranaya – qurtuluş üçün; sadhunam – fədailərin; vinaşaya – məhv etmək üçün; ça – və; duşkritam – cinayətkarların; dharma – dini prinsiplər; samsthapana-arthaya – bərpa etmək; sambhavami – Mən nazil oluram; yuqe – minillikdən; yuqe – minilliyə.

Möminləri xilas, cinayətkarları məhv, dini prinsipləri bərpa etmək üçün Mən hər minillikdən-minilliyə zühur edirəm.

İZAHI: Bhaqavad-gitaya əsasən, Krişna şüurunda bərqərar olmuş insan sadhu – övliya şəxsdir. Ola bilər ki, insan heç də dindar görünməsin, lakin o tamamilə Krişna şüurundadırsa sadhu hesab edilməlidir. Duşkritam isə Krişna şüuruna laqeyd olan adamlara deyilir. Bu cür duşkritamların (cinayətkarlar) dünyəvi təhsili olsa belə, onlar səfeh və ən aşağı səviyyəli insanlara aid edilirlər. Bütünlüklə Krişna şüurunda məşğul olan şəxs təhsilli və zahirən çox da mədəni deyildirsə də o, sadhu hesab edilməlidir. O ki qaldı ateistlərə, onları məhv etmək üçün (Ravana və Kamsa ilə baş verdiyi kimi) Tanrının Şəxsən gəlməsinə ehtiyac yoxdur. Onun allahsızları məhv etməkdə səriştəli olan çoxlu nümayəndələri vardır. Tanrı Özü isə allahsızlar tərəfindən həmişə narahat edilən həqiqi fədailərinə əmin-amanlıq bəxş etmək üçün gəlir. Fədai allahsızın qohumu olduqda belə, allahsız onu həmişə narahat edir. Prahlada Maharaca Hiranyakaşipunun oğlu olsa da, atası onu təqib edirdi; Krişnanın anası Devaki Kamsanın bacısı olduğuna baxmayaraq, həm özü, həm də əri Vasudeva (Krişna onların oğlu kimi doğulacaqdı deyə) təqib edilirdi. Beləliklə, Tanrı Krişna Kamsanı öldürmək üçün deyil, hər şeydən əvvəl Devakini xilas etməkdən ötrü təzahür etmişdi, lakin hər iki iş eyni zamanda görüldü. Ona görə də burada deyilir ki, Tanrı fədailəri xilas, allahsız cinayətkarları məhv etməkdən ötrü müxtəlif mücəssəmələrdə nazil olur.

Krişnadasa Kaviraca Çaitanya-çaritamritanın (Madhya 20.263 – 264) aşağıdakı beytlərində mücəssəmə anlayışını müəyyənləşdirir:

srişti-hetu yei murti prapançe avatare

sei işvara-murti ‘avatara’ nama dhare

 

mayatita paravyome sabara avasthana

vişve avatari’ dhare ‘avatara’ nama

 

“Avatara, yaxud Tanrının mücəssəməsi maddi dünyada təzahür etmək üçün Allahın məskənindən enir və Allahın Ali Şəxsiyyətinin bu cür nazil olan müəyyən forması mücəssəmə, yaxud avatara adlanır. Belə mücəssəmələr əbədi olaraq ruhi dünyada, Allahın məskənində mövcuddurlar. Onlar maddi dünyaya endikdə avatara adlanırlar.”

Puruşavataralar, qunavataralar, lilavataralar, şakty-aveşa avataralar, manvantara-avataralar və yuqavataralar kimi müxtəlif cür avataralar mövcuddur və onlar müəyyən vaxtlarda, kainatın müxtəlif yerlərində təzahür edirlər. Ancaq Tanrı Krişna – əzəli Allah, bütün avataraların mənbəyidir. Tanrı Şri Krişna xüsusi məqsədlə, Onun Vrindavanadakı qeyri-adi əyləncələrini görməyə can atan pak fədailərinin əmin-amanlığı naminə nazil olur. Deməli, Krişnanın avataralarının ilkin məqsədi Onun təmənnasız fədailərini məmnun etməkdir.

Tanrı deyir ki, O hər minillikdə nazil olur. Bu o deməkdir ki, O Kali dövründə də nazil olur. Şrimad-Bhaqavatamda deyilir ki, Kali dövründə Tanrının mücəssəməsi İlahi Çaitanya Mahaprabhudur. O, Krişnaya sitayişi sankirtana (müqəddəs adların birgə tərənnümü) hərəkatı vasitəsilə genişləndirmiş və Krişna şüurunu bütün Hindistana yaymışdır. O qabaqcadan xəbər vermişdi ki, sankirtana hərəkatı şəhərdən-şəhərə, kənddən-kəndə keçərək, bütün dünyaya yayılacaqdır. Upanişadlar, Mahabharata və Bhaqavatam kimi müqəddəs kitabların məxfi yerlərində İlahi Çaitanya örtülü şəkildə Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişnanın mücəssəməsi kimi təsvir edilir. Tanrı Krişnanın fədailəri üçün İlahi Çaitanyanın sankirtana hərəkatı son dərəcə cəlbedicidir. Tanrının bu mücəssəməsi cinayətkarı məhv etmir, əksinə, onları Öz səbəbsiz mərhəməti sayəsində xilas edir.

 

MƏTN 9

canma karma ça me divyam

evam yo vetti tattvatah

tyaktva deham punar canma

naiti mam eti so ‘rcuna

 

canma – doğuluş; karma – iş; ça – həmçinin; me – Mənim; divyam – transsendental; evam – belə; yah – hər kəs; vetti – bilir; tattvatah – əslində; tyaktva – kanara qoyaraq; deham – bu bədən; punah – yenidən; canma – doğuluş; na – heç vaxt; eti – əldə edir; mam – Mənə; eti – nail olur; sah – o; arcuna – ey Arcuna.

Mənim gəlişimin və fəaliyyətimin transsendental təbiətini anlayan insan bədənini tərk etdikdə, yenidən bu maddi dünyada doğulmur, o Mənim əbədi məskənimə çatır, ey Arcuna.

İZAHI: Tanrının Öz transsendental məskənindən enməsi artıq altıncı beytdə izah edilmişdi. Allahın Ali Şəxsiyyətinin enməsi barədə həqiqəti anlayan insan artıq maddi əsarətdən azad olmuşdur, buna görə də o, maddi bədənini tərk edən kimi, dərhal Allahın məskəninə qayıdır. Canlı varlığın maddi əsarətdən bu yolla azad olması çox da asan deyildir. İmpersonalistlər və yoqilər yalnız çoxlu çətinliklərdən və doğuluşlardan sonra qurtuluşa nail olurlar. Hətta bu halda da onların nail olduğu qurtuluş (Tanrının şəxssiz brahmacyotisinə qovuşma) natamamdır və bu zaman maddi dünyaya qayıtmaq təhlükəsi sovuşmur. Lakin fədai, sadəcə olaraq, Tanrının bədəninin və fəaliyyətinin transsendental təbiətini anladığına görə, bədənini tərk etdikdən sonra Tanrının məskəninə çatır və bu maddi dünyaya qayıtmaq təhlükəsindən azad olur. Brahma-samhitada (5.33) deyilir ki, Tanrının saysız-hesabsız forma və mücəssəmələri vardır: advaitam açyutam anadim ananta-rupam. Tanrının çoxlu transsendental formaları olduğuna baxmayaraq, onların hamısı Allahın Ali Şəxsiyyətinin Özüdür. Bu fakt dünyəvi alimlər və empirik filosoflar üçün aydın olmasa da, insan onu dərk etməli, şübhələrdən azad olmalıdır. Vedalarda (Puruşa-bodhini Upanişad) deyilir:

eko devo nitya-lilanurakto

bhakta-vyapi hridy antar-atma

 

“Tək Allahın Ali Şəxsiyyəti saysız-hesabsız transsendental formalarda Öz təmənnasız fədailəri ilə əbədi olaraq ünsiyyət saxlayır.”

Vedaların bu sözlərini Tanrının Özü Gitanın hazırkı beytində təsdiq edir. Vedaların və Allahın Ali Şəxsiyyətinin nüfuzuna istinad edərək, bu həqiqəti qəbul edən və vaxtını fəlsəfi mühakimələrə sərf etməyən insan qurtuluşun kamil pilləsinə çatır. Bu həqiqətə inamı olan insan, şübhəsiz ki, qurtuluşa nail ola bilər. Vedalardakı tat tvam asi sözləri belə hallara aiddir. Tanrı Krişnanın Ali olduğunu dərk edən, Ona “Sən Ali Brahman, Allahın Ali Şəxsiyyətisən” deyən hər bir kəs, şübhəsiz ki, dərhal qurtuluşa nail olur və nəticədə, Onun Tanrı ilə transsendental ünsiyyəti təmin edilir. Başqa sözlə, Tanrıya bu cür inamı olan fədai kamilliyə çatır. Aşağıdakı Veda müddəası bunu təsdiq edir:

tam eva viditvati mrityum eti

nanyah pantha vidyate ‘yanaya

 

“İnsan Tanrı (Allahın Ali Şəxsiyyəti) barədə biliyi sayəsində doğuluş və ölümdən tamamilə qurtula bilər və bunun üçün başqa yol yoxdur.” (Şvetaşvatara Upanişad 3.8)

Başqa yolun olmaması o deməkdir ki, Tanrı Krişnanın Allahın Ali Şəxsiyyəti olduğunu dərk etməyən insan, şübhəsiz ki, cəhalət qunasının təsiri altındadır və buna görə də o, Bhaqavad-gitanı dünyəvi biliklərə əsasən şərh etməklə, yaxud necə deyərlər, bal bərnisini üzdən yalamaqla, qurtuluşa nail ola bilməz. Bu cür empirik filosoflar maddi dünyada yüksək mövqe tuta bilərlər, ancaq bu o demək deyildir ki, onlar qurtuluşa nail olacaqlar. Bu cür təkəbbürlü alimlər Allah fədaisinin səbəbsiz mərhəmətini gözləməlidirlər. Beləliklə, insan Krişna şüurunda inam və biliyin köməyilə inkişaf etməli və bu yolda kamilliyə çatmalıdır.

 

MƏTN 10

vita-raqa-bhaya-krodha

man-maya mam upaşritah

bahavo qyana-tapasa

puta mad-bhavam aqatah

 

vita – azad olub; raqa – bağlılıq; bhaya – qorxu; krodhah – və qəzəb; mat-maya – bütünlüklə Məndə; mam – Məndə; upaşritah – tamamilə yerləşərək; bahavah – çoxlu; qyana – biliyin; tapasa – zahidliklə; putah – təmizlənib; mat-bhavam – Mənə qarşı transsendental məhəbbət; aqatah – əldə edilmiş.

Keçmişdə bir çox şəxsiyyətlər bağlılıqdan, qorxudan və qəzəbdən azad olub, bütünlüklə Mənə qapılaraq Məndə sığınacaq tapmış, Məni dərk edərək təmizlənmişlər. Beləliklə də onların hamısı Mənə qarşı transsendental məhəbbətə nail olmuşlar.

İZAHI: Yuxarıda deyildiyi kimi, maddi istəklərə həddən artıq meylli insana Ali Mütləq Həqiqətin şəxsiyyət olduğunu anlamaq çox çətindir. Həyat barədə bədən konsepsiyasına malik adamlar, adətən, materializmə elə qapılırlar ki, Uca Tanrının şəxsiyyət olduğunu heç cür anlaya bilmirlər. Bu cür materialistlər transsendental bədənin mövcud olduğunu, onun ölməzliyini, bilik və əbədi həzlə dolu olduğunu heç təsəvvürlərinə də gətirə bilmirlər. Həyat barədə maddi təsəvvürlərə görə bədən fanidir, cəhalət və iztirablarla doludur. Buna görə də insanlar Tanrının şəxsiyyət forması haqqında eşitdikdə, bədən barədə bu təsəvvürlərə əsaslanırlar. Bu cür materialistlər üçün nəhəng maddi kainatdan uca heç nə yoxdur. Nəticədə, onlar Tanrını şəxssiz kimi təsəvvür edirlər. Maddiyyata həddən artıq qapıldıqlarına görə, materiyadan azad olduqdan sonra şəxsiyyətin saxlanması ideyası onları qorxudur. Onlar fərdiyyətin və şəxsiyyətin ruhi həyatda da qaldığını eşitdikdə, yenidən şəxsiyyət olmaqdan qorxurlar, buna görə də, təbiidir ki, şəxssiz boşluqda həll olmağı üstün tuturlar. Onlar, adətən, canlı varlıqları okeanda həll olan qabarcıqlara bənzədirlər. Bu, fərdiyyətini inkar edən adamın ruhi həyatda əldə edə biləcəyi ən yüksək kamillik pilləsidir. Belə mövcudluq halının kökündə qorxu hissi durur və ona can atan insan ruhi həyat barədə kamil bilikdən məhrumdur. Bundan əlavə, bir çox adamlar ruhi həyatın, ümumiyyətlə, nə olduğunu anlaya bilmirlər. Onlar müxtəlif fəlsəfi mühakimələr arasındakı ziddiyyətlərlə, saysız-hesabsız nəzəriyyələrlə çaşdırılıb hirslənir, səfehcəsinə nəticə çıxarırlar ki, ali səbəb yoxdur və hər şeyin axırı boşluqdur. Bu cür adamlar sağlam düşüncədən məhrumdurlar. Bəzi adamlar maddiyyata həddən artıq bağlı olduqlarına görə ruhi həyata əhəmiyyət vermirlər. Bəziləri ali ruhi səbəblə vahidləşmək istəyir, bəziləri heç nəyə inanmır, bəzilərinin isə ümidi hər şeydən üzüldüyü üçün hər cür ruhi mühakimələrdən acığı gəlir. Axırıncılar bihuşedici maddələrə əl atır, öz hallüsinasiyalarını bəzən ruhi görmə hesab edirlər. İnsan həyat barədə maddi təsəvvürlərin hər üç formasından: maddi dünyaya bağlılıqdan, ruhi həyatda şəxsiyyətin saxlanması qorxusundan və ümidsizlikdən irəli gələn boşluq konsepsiyasından azad olmalıdır. Bu üç maddi təsəvvürdən azad olmaq üçün insan həqiqi ruhani ustadın rəhbərliyi altında tamamilə Tanrıya sığınmalı, sədaqətli xidmət yolunda nizam-intizama və nizamlayıcı prinsiplərə əməl etməlidir. Sədaqətli xidmət yolunun son mərhələsi bhava, yəni Allaha transsendental məhəbbət adlanır.

Bhakti-rasamrita-sindhuda (1.4.15 – 16) sədaqətli xidmət elmi belə təsvir edilir:

adau şraddha tatah sadhu-

sanqo ‘tha bhacana-kriya

tato ‘nartha-nivrittih syat

tato niştha ruçis tatah

 

athasaktis tato bhavas

tatah premabhyudançati

sadhakanam ayam premnah

pradurbhave bhavet kramah

 

“İnsanda əvvəlcə özünü dərk etmək istəyi baş qaldırmalıdır. Bunun nəticəsində o, ruhi yolda inkişaf etmiş insanlarla ünsiyyətə can atacaq. Növbəti mərhələdə təzə fədai həqiqi ruhani ustad tərəfindən şagirdliyə qəbul edilir və onun göstərişlərinə müvafiq olaraq sədaqətli xidmətə başlayır. Ruhani ustadın rəhbərliyi altında sədaqətli xidmətlə məşğul olaraq, insan bütün maddi bağlılıqlardan azad olur, özünügerçəkləşdirmə prosesində möhkəmlənir və Allahın Mütləq Şəxsiyyəti Şri Krişna barədə söhbətləri dinləməkdən dad duymağa başlayır. Bu dad insanı irəli aparır və Krişna şüuruna bağlılıq yaradır. Sonra bu bağlılıq yetkinləşərək bhavaya, yəni Allaha transsendental məhəbbətin başlanğıc mərhələsinə keçir. Allaha qarşı əsl məhəbbət prema (həyatın ən yüksək kamil pilləsi) adlanır.”

Prema pilləsində insan daim Tanrıya transsendental məhəbbətlə xidmət edir. Beləliklə, tədrici sədaqətli xidmət prosesi vasitəsilə insan həqiqi ruhani ustadın rəhbərliyi altında bütün maddi bağlılıqlardan, özünün fərdi ruhi şəxsiyyət olması qorxusundan və boşluq fəlsəfəsinə gətirib çıxaran ümidsizlikdən azad olub, ən yüksək pilləyə çata bilər. Bu halda insan, sonda Tanrının məskəninə nail ola bilər.

 

MƏTN 11

ye yatha mam prapadyante

tams tathaiva bhacamy aham

mama vartmanuvartante

manuşyah partha sarvaşah

 

ye – onların; yatha – necə; mam – Mənə; prapadyante – özünü həsr etmə; tan – onlara; tatha – belə; eva – əlbəttə; bhacami – mükafatlandırıram; aham – Mən; mama – Mənim; vartma – yol; anuvartante – əməl etmək; manuşyah – bütün insanlar; partha – ey Prithanın oğlu; sarvaşah – hər cəhətdən.

İnsan özünü Mənə necə həsr edirsə, Mən onu buna müvafiq olaraq mükafatlandırıram. Hamı hər cəhətdən Mənim yolumla gedir, ey Prithanın oğlu.

İZAHI: Hamı Krişnanı Onun təzahürlərinin müxtəlif aspektlərində axtarır. Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişna Onun şəxssiz brahmacyoti parıltısı və atomlar da daxil olmaqla, hər şeyə nüfuz edən Yüksək Can kimi qismən dərk edilə bilər. Yalnız pak fədailər Krişnanı bütünlüklə dərk edə bilərlər. Beləliklə, Krişna biliyə yiyələnən hər kəsin dərketmə məqsədidir və hər bir kəs Onu necə arzulayırsa, buna müvafiq olaraq razı salınır. Transsendental dünyada da Krişna öz pak fədailərinin məhəbbətinə onların arzularına uyğun olaraq cavab verir. Fədailərdən biri Krişnanı ali ustad kimi, digəri yaxın dost kimi, o biri övladı kimi, başqa birisi isə sevgilisi kimi görmək istəyə bilər. Krişna bütün fədailəri eyni dərəcədə, onların məhəbbətinin gücündən asılı olaraq, mükafatlandırır. Maddi dünyada da insan Tanrı ilə qarşılıqlı münasibətlərdə ola bilər və bu münasibətlər Tanrıya sitayişin növündən asılıdır. Pak fədailər həm burada, həm də transsendental məskəndə Onunla ünsiyyət saxlayır. Ona şəxsən xidmət edir və beləliklə, məhəbbətlə dolu bu xidmətdən transsendental həzz alırlar. Fərdiyyətlərini məhv etmək yolu ilə ruhən özünü öldürmək istəyən impersonalistlərə də Krişna kömək edir və onları Öz nuruna qərq edir. Bu cür impersonalistlər əbədi, həzzlə dolu Allahın Ali Şəxsiyyətini qəbul etmək istəmirlər; nəticədə, fərdiyyətlərinə qəsd etdikləri üçün Tanrıya transsendental xidmət həzzindən məhrum olurlar. Onların arasında hətta şəxssiz həyatda belə möhkəm olmayanlar özlərinin yuxuya getmiş fəaliyyət göstərmək arzularını həyata keçirmək üçün maddi dünyaya qayıdırlar. Onlar ruhi planetlərə buraxılmırlar, lakin onlara maddi planetlərdə fəaliyyət göstərməyə imkan verilir. Tanrı yaqyeşvara olduğu üçün mənfəətpərəst fəaliyyətlə məşğul olanları təyin edilmiş vəzifələrinin arzu edilən nəticələri ilə mükafatlandırır; mistik qüdrət axtaran yoqilərə isə bu cür qüdrət bəxş edir. Başqa sözlə, hər kəsin müvəffəqiyyət qazanması, yalnız Tanrının mərhəmətindən asılıdır və ruhi proseslərin bütün növləri eyni bir yolda insanı müxtəlif səviyyələrə qaldırır. Ona görə də kamil səviyyəyə çatmayan, yəni Krişna şüurunda olmayanın bütün işləri yarımçıq qalmış olur. Bu, Şrimad-Bhaqavatamda (2.3.10) təsdiq edilir:

akamah sarva-kamo va

mokşa-kama udara-dhih

tivrena bhakti-yoqena

yaceta puruşam param

 

“Həm arzusu olmayanlar (fədailərə xas hal), həm mənfəət güdənlər, həm də qurtuluşa can atanlar tamamilə kamil olmaq, yəni Krişna şüuruna çatmaq üçün, var qüvvələri ilə Allahın Ali Şəxsiyyətinə sitayiş etməlidirlər.”

 

MƏTN 12

kankşantah karmanam siddhim

yacanta iha devatah

kşipram hi manuşe loke

siddhir bhavati karma-ca

 

kankşantah – arzusu ilə; karmanam – həzgüdən fəaliyyətin; siddhim – kamillik; yacante – qurban gətirməklə sitayiş etmək; iha – maddi dünyada; devatah – tanrıçalar; kşipram – çox tez; hi – əlbəttə; manuşe – cəmiyyətdə; loke – bu dünyada; siddhih – uğur; bhavati – gəlir; karma-ca – mənfəətpərəst fəaliyyət üçün.

Bu dünyada insanlar mənfəətpərəst fəaliyyət göstərərək uğur qazanmaq istədikləri üçün tanrıçalara sitayiş edirlər. Əlbəttə, insanlar bu dünyada mənfəətpərəst fəaliyyətin nəticələrini tez əldə edirlər.

İZAHI: Bu maddi dünyanın tanrıçaları barədə çox yanlış konsepsiya vardır və özlərini böyük alim kimi qələmə verən dərrakəsizlər bu tanrıçaları Uca Tanrının müxtəlif formaları hesab edirlər. Əslində, tanrıçalar Allahın müxtəlif formaları deyil, Onun müxtəlif ayrılmaz hissəcikləridir. Allah birdir, Onun ayrılmaz hissəcikləri isə saysız-hesabsızdır. Vedalarda deyilir: “nityo nityanam – Allah birdir.” “işvarah paramah krişnah – Uca Tanrı təkdir. O, Krişnadır.” Tanrıçalara isə yalnız bu maddi dünyanı idarə etmək üçün qüdrət verilmişdir. Bu tanrıçaların hamısı müxtəlif dərəcədə maddi qüdrətə malik olan canlı varlıqlardır (nityanam). Onlar Uca Tanrıya – Narayanaya, Vişnuya, yəni Krişnaya bərabər ola bilməzlər. Tanrının tanrıçalarla bir səviyyədə olduğunu zənn edən hər bir kəs ateist, yaxud paşandi adlanır. Hətta Brahma və Şiva kimi böyük tanrıçalar da Uca Tanrı ilə müqayisə edilə bilməzlər. Əslində, Brahma və Şiva kimi tanrıçalar Tanrıya sitayiş edirlər (şiva-virinçi-nutam). Bununla belə, təəccüblüdür ki, antropomorfizm və zoomorfizm kimi yanlış təsəvvürləri olan səfeh adamlar cəmiyyətin liderlərinə sitayiş edirlər. İha devatah maddi dünyadakı qüdrətli insana, yaxud tanrıçaya aiddir. Lakin Narayana, Vişnu, yəni Krişna – Allahın Ali Şəxsiyyəti bu dünyaya məxsus deyil. O, maddi kainatdan yüksəkdədir, ona münasibətdə transsendentaldır. Hətta impersonalistlərin başçısı Şripada Şankaraçarya da təsdiq edir ki, Narayana, yəni Krişna bu maddi yaradılışın xaricindədir. Lakin səfeh adamlar (hrita-qyana) tez bir zamanda uğur qazanmaq üçün tanrıçalara sitayiş edirlər. Onlar bunu əldə etsələr də, bilmirlər ki, bu cür əldə edilmiş nəticələr müvəqqətidir və dərrakəsiz adamlar üçün təyin olunmuşdur. Dərrakəli insan Krişna şüurunda olan adamdır və onun tez əldə edilən müvəqqəti mənfəətdən faydalanmaq üçün tanrıçalara sitayiş etməyə ehtiyacı yoxdur. Bu maddi dünyanın tanrıçaları və onların pərəstişkarları maddi dünya ilə birlikdə məhv olacaqlar. Tanrıçaların köməyi maddi və müvəqqətidir. Tanrıçalar və onların pərəstişkarları da daxil olmaqla maddi qalaktikalar və onların sakinləri kosmik okeanda, sadəcə olaraq, qabarcıqlardır. Bununla belə, bu dünyada insanlar maddi sərvət, ailə və əmlak kimi müvəqqəti şeylərin dəlisidirlər. Müvəqqəti nailiyyətlərdən ötrü insanlar tanrıçalara, yaxud cəmiyyətdəki qüdrətli şəxsiyyətlərə sitayiş edirlər. Əgər insan hər hansı rəhbərin köməyilə nazir vəzifəsi almışsa, bunu böyük xoşbəxtlik hesab edir. Beləliklə, onların hamısı müvəqqəti rifah naminə rəhbər şəxslərə, “böyük adamlara” sitayiş edir və doğrudan da istədiklərinə nail olurlar. Bu cür səfehləri Krişna şüuruna nail olub maddi həyatın çətinliklərindən birdəfəlik azad olmaq maraqlandırmır. Onlar hissi həzlərə can atır və bir qədər hissi həzz almaqdan ötrü tanrıçalar adlanan məhdud imkanlı canlı məxluqlara sitayişə qapılırlar. Bu beyt onu göstərir ki, Krişna şüuru insanları nadir hallarda maraqlandırır. Onlar maddi həzlə daha çox maraqlanır, buna görə də qüdrətli canlı məxluqlara sitayiş edirlər.

 

MƏTN 13

çatur-varnyam maya sriştam

quna-karma-vibhaqaşah

tasya kartaram api mam

viddhy akartaram avyayam

 

çatuh-varnyam – dörd silk; maya – Mənimlə; sriştam – yaradılmış; quna – keyfiyyətlər; karma – iş; vibhaqaşah – bölünmə nöqteyi-nəzərindən; tasya – bunun; kartaram – ata; api – hərçənd; mam – Mənə; viddhi – sən öyrənə bilərsən; akartaram – icraçı olmadan; avyayam – dəyişməz.

Maddi təbiətin üç qunasına və onlarla bağlı fəaliyyətə müvafiq olaraq, Mən cəmiyyətdə dörd silk yaratmışam. Bu sistemi Mən yaratsam da, sən bilməlisən ki, dəyişməz olduğuma görə Mən ona daxil deyiləm.

İZAHI: Tanrı hər şeyin yaradıcısıdır. O, hər şeyi törədir və saxlayır, dağıtdıqdan sonra isə hər şey Ona daxil olur. Buna görə də O, cəmiyyətdə dörd silkin yaradıcısıdır. Birinci silk xeyirxahlıq qunasında olan brahmana adlanan ən dərrakəli insanlara aiddir; ikincisi – inzibatçılar, yəni cəmiyyəti idarə edənlər, ehtiras qunasında olur və kşatriya adlanırlar. Ticarət adamları vaişya adlanırlar, onlar ehtiras və cəhalət qunasındadırlar. Şudralar, yəni fəhlələr isə maddi təbiətin cəhalət qunasındadırlar. Cəmiyyətdə dörd silk yaratdığına baxmayaraq, Tanrı Krişna onların heç birinə aid deyil, çünki O, cəmiyyəti əmələ gətirən şərtləndirilmiş canlardan biri deyil. İnsan cəmiyyəti heyvan toplusundan bir o qədər fərqlənmir, lakin onları heyvan səviyyəsindən qaldırmaq və Krişna şüuruna yönəltmək üçün Tanrı yuxarıda sadalanan silkləri yaratmışdır. İnsanın bu və ya digər işə meylli olması ona təsir edən maddi təbiət qunalarından asılıdır. Maddi təbiətin müxtəlif qunalarına müvafiq olan bu cür əlamətlər barədə bu kitabın on səkkizinci fəslində məlumat verilir. Lakin Krişna şüurunda olan insan hətta brahmanadan da üstündür. Brahmanalar Brahmanı – Ali Mütləq Həqiqəti dərk etməli olsalar da, onların əksəriyyəti Tanrı Krişnanın yalnız şəxssiz Brahman təzahürünə üz tuturlar. Brahman barədə məhdud biliyin hüdudlarını aşan insan isə Allahın Ali Şəxsiyyəti – Tanrı Şri Krişna barədə bilik əldə edərək Krişna şüuruna yiyələnir, yaxud başqa sözlə, vaişnava olur. Krişna şüuru Krişnanın müxtəlif tam ekspansiyaları – Rama, Nrisimha, Varaha və s. barədə biliyi özündə cəmləşdirir. Beləliklə, Krişna cəmiyyətin dörd silkə bölünməsinə münasibətdə transsendental olduğu kimi, Krişna şüurunda olan insan da cəmiyyətin icmalara, millətlərə və ya irqlərə bölünməsinə münasibətdə transsendentaldır.

 

MƏTN 14

na mam karmani limpanti

na me karma-phale spriha

iti mam yo ‘bhicanati

karmabhir na sa badhyate

 

na – heç vaxt; mam – Mənə; karmani – hər cür işlər; limpanti – təsir edir; na – yox; me – Mənim; karma-phale – həzgüdən fəaliyyətdə; spriha – can atma; iti – beləliklə; mam – Mənə; yah – o kəs ki; abhicanati – bilir; karmabhih – bu cür işin əks-təsirləri ilə; na – heç vaxt; sah – o; badhyate – dolaşır.

Elə bir fəaliyyət yoxdur ki, Mənə təsir etsin; Mən fəaliyyətdən mənfəət əldə etməyə can atmıram, Mənim haqqımda bu həqiqəti anlayan insan da fəaliyyətinin əks-təsirlərində dolaşmır.

İZAHI: Necə ki, bu maddi dünyanın əzəli qanunlarında hökmdarın yanılmaması və ya dövlət qanunlarının hökmdara aid olmaması mövcuddur, eləcə də, Tanrı maddi dünyanı yaratsa da, bu dünya ona təsir etmir. O, yaradır və yaratdığından kənarda durur. Canlı məxluqlar isə maddi ehtiyatlar üzərində hökmranlığa can atdıqlarına görə, maddi fəaliyyətin əks-təsirlərində dolaşırlar. İşçilərin düzgün, yaxud səhv hərəkətlərinə görə müəssisə rəhbəri deyil, işçilərin özləri cavabdehdirlər. Canlı məxluqlar hissi həzz məqsədilə müxtəlif işlərlə məşğuldurlar, lakin bu işləri Tanrı buyurmayıb. Canlı məxluqlar bu dünyada hissi həzz almaq üçün işləyir və ölümdən sonra səma xoşbəxtliyinə can atırlar. Tanrı Özü-Özlüyündə tam olduğu üçün bu cür saxta xoşbəxtlik Onu cəlb etmir. Səma tanrıçaları, sadəcə olaraq, Onun nökərləridir. Ağa heç vaxt nökərin arzuladığı aşağı qəbildən olan xoşbəxtliyə can atmır. Tanrı maddi fəaliyyətdən və onun əks-təsirlərindən kənardadır. Məsələn, yağış yağmasa, bitkilər boy ata bilməz, ancaq yağış yer üzündəki müxtəlif bitkilərə görə məsuliyyət daşımır. Veda smritisi bu həqiqəti aşağıdakı kimi təsdiq edir:

nimitta-matram evasau

sricyanam sarqa-karmani

pradhana-karani-bhuta

yato vai sricya-şaktayah

 

“Tanrı maddi yaradılışa yalnız ali səbəbdir. Bilavasitə səbəb isə maddi təbiətdir və məhz onun sayəsində kainat gözlə görünür.”

Yaradılmışlar içində tanrıçalar, insanlar və heyvanlar kimi bir çox müxtəlif məxluqlar mövcuddur; onların hamısı keçmiş yaxşı, yaxud pis əməllərinin əks-təsirlərinə məruzdurlar. Tanrı onlara yalnız bu cür işləri yerinə yetirmək üçün hərtərəfli imkanlar verir və onları təbiətin qunaları vasitəsilə nizamlayır; lakin O, heç vaxt onların keçmiş və indiki əməllərinə görə məsuliyyət daşımır. Vedanta-sutrada (2.1.34) deyilir: “vaişamya-nairqhrinye na sapekşatvat – Tanrı heç vaxt heç bir canlı məxluqa tərəfgirlik etmir.” Canlı məxluq tutduğu əməllərə görə özü məsuliyyət daşıyır. Tanrı, sadəcə olaraq, xarici enerji, yəni maddi təbiət vasitəsilə ona imkanlar verir. Karma, yaxud mənfəətpərəst fəaliyyət qanununun bütün incəliklərinə bələd olan insan fəaliyyətin əks-təsirlərinə məruz qalmır. Başqa sözlə, Tanrının transsendental təbiətini anlayan şəxs artıq Krişna şüurundadır və beləliklə o, heç vaxt karma qanununun təsiri altına düşmür. Tanrının transsendental təbiətindən xəbərsis olan və Onun adi canlı məxluq kimi mənfəətdən ötrü fəaliyyət göstərdiyini zənn edən insan hökmən fəaliyyətinin əks-təsirlərində dolaşıb qalır. Lakin Ali Həqiqəti dərk etmiş insan Krişna şüurunda mətinləşmiş qurtulmuş candır.

 

MƏTN 15

evam qyatva kritam karma

purvair api mumukşubhih

kuru karmaiva tasmat tvam

purvaih purvataram kritam

 

evam – beləliklə; qyatva – yaxşı bilərək; kritam – yerinə yetirilmişdi; karma – fəaliyyət; purvaih – keçmişdəki mötəbər şəxslər tərəfindən; api – həqiqətən; mumukşubhih – qurtuluşa nail olmuş; kuru – sadəcə yerinə yetir; karma – təyin olunmuş vəzifə; eva – əlbəttə; tasmat – buna görə; tvam – sən; purvaih – sələflər tərəfindən; purva-taram – qədim zamanlarda; kritam – yerinə yetirildiyi kimi.

Qədim zamanlarda bütün qurtulmuş canlar bu anlayışla hərəkət etmiş və qurtuluşa nail olmuşlar. Buna görə də sən onların yolu ilə gedərək öz borcunu bu ilahi şüurda yerinə yetirməlisən.

İZAHI: İnsanlar iki cür olur. Onlardan bəzilərinin qəlbi maddi çirkabla doludur, bəziləri isə maddiyyatdan azaddır. Krişna şüuru onların hər ikisi üçün eyni dərəcədə faydalıdır. Çirkabla dolu olan adam Krişna şüuru yoluna durub, sədaqətli xidmətin nizamlayıcı prinsiplərini yerinə yetirməklə tədricən təmizlənə bilər. Çirkabdan azad olanlar isə Krişna şüurunda öz fəaliyyətini davam etdirə bilərlər ki, başqaları onlardan nümunə götürsün və beləliklə faydalansınlar. Səfehlər və Krişna şüuruna yenicə müraciət edənlər çox vaxt Krişna şüuru barədə heç nə bilmədən fəaliyyətdən əl çəkmək istəyirlər. Arcunanın döyüş meydanını tərk etmək istəyini Tanrı bəyənmədi. Hər şeydən əvvəl insan necə hərəkət edəcəyini bilməlidir. Krişna şüurunda fəaliyyətdən yayınıb işsiz durmaq və bu yolu özününümayişə çevirmək Krişnaya həsr olunmuş fəaliyyətlə müqayisədə faydasızdır. Burada Arcunaya günəş tanrıçası Vivasvan kimi əvvəlki şagirdlərin izi ilə getmək, Krişna şüurunda fəaliyyət göstərmək tövsiyə edilir. Uca Tanrı Özünün və keçmişdə Krişna şüurunda fəaliyyət göstərmiş şəxslərin ötən fəaliyyətindən xəbərdardır. Buna gərə də O, günəş tanrıçasının bir neçə milyon il əvvəl Ondan öyrəndiyi fəaliyyəti Arcunaya tövsiyə edir. Burada Tanrı Krişnanın bu çür şagirdlərinin hamısı Onun təyin etdiyi vəzifələri yerinə yetirməklə məşğul olan qurtulmuş canlar adlandırılırlar.

 

MƏTN 16

kim karma kim akarmeti

kavayo ‘py atra mohitah

tat te karma pravakşyami

yac qyatva mokşyase ‘şubhat

 

kim – nədir; karma – fəaliyyət; kim – nədir; akarma – fəaliyyətsizlik; iti – beləliklə; kavayah – dərrakəli; api – həmçinin; atra – bu məsələdə; mohitah – çaşdırılmış; tat – o; te – sənə; karma – iş; pravakşyami – izah edəcəyəm; yat – hansı; qyatva – bilərək; mokşyase – sən qurtulacaqsan; aşubhat – bədbəxtliklərdən.

Hətta dərrakəli adam fəaliyyət və fəaliyyətsizliyin nə olduğunu müəyyən edərkən səhvə yol verir. İndi Mən yenə fəaliyyətin nə olduğunu izah edəcəyəm, bunu bildikdə, sən bütün bədbəxtliklərdən azad olacaqsan.

İZAHI: Krişna şüurunda fəaliyyət göstərərək əvvəlki həqiqi fədailərdən nümunə götürmək lazımdır. Bu, on beşinci beytdə tövsiyə edilir. Sonrakı beytdə izah edilir ki, nə üçün insan müstəqil hərəkət etməməlidir.

Krişna şüurunda fəaliyyət göstərmək üçün, bu fəslin əvvəlində izah edildiyi kimi, şagird ardıcıllığı silsiləsinə mənsub olan mötəbər şəxsin göstərişlərinə əməl etmək lazımdır. Krişna şüuru sistemi barədə ilk dəfə günəş tanrıçasına danışılmışdı; Günəş tanrıçası onu oğlu Manuya, Manu isə öz oğlu İkşvakuya izah etmişdi və beləliklə, bu bilik çox qədim zamanlardan bəri yer üzündə mövcuddur. Buna görə insan şagird ardıcıllığına mənsub olan mötəbər şəxslərin yolu ilə getməlidir. Əks təqdirdə, hətta ən dərrakəli adamlar belə, Krişna şüurunda təyin olunmuş fəaliyyəti səhv başa düşəcəklər. Buna görə də Uca Tanrı Arcunaya Krişna şüuru barədə bilavasitə nəsihət verməyi qərara aldı. Tanrıdan bilavasitə göstərişlər aldığı üçün Arcunanın yolu ilə gedən adam heç vaxt səhvə yol verməyəcək.

Deyilir ki, insan, sadəcə olaraq, qeyri-kamil təcrübi biliyin köməyilə dini qayda təyin edə bilməz. Əslində, dini prinsipləri yalnız Tanrının Özü verə bilər. Dharmam tu sakşad bhaqavat-pranitam (ŞB 6.3.19). Heç kəs qeyri kamil mühakimələrin köməyilə dini prinsiplər yarada bilməz. İnsan Brahma, Şiva, Narada, Manu, Kumaralar, Kapila, Prahlada, Bhişma, Şukadeva Qosvami, Yamaraca, Canaka və Bali Maharaca kimi mötəbər şəxslərin yolu ilə getməlidir. Mücərrəd mühakimələrin köməyilə dinin, yaxud özünügerçəkləşdirmənin nə olduğunu müəyyən etmək olmaz. Buna görə də Tanrı Öz fədailərinə səbəbsiz mərhəmət göstərərək, Arcunaya fəaliyyət və fəaliyyətsizliyin nə olduğunu bilavasitə izah etdi. Yalnız Krişna şüurunda yerinə yetirilən fəaliyyət insanı maddi həyat əsarətindən qurtara bilər.

 

MƏTN 17

karmano hy api boddhavyam

boddhavyam ça vikarmanah

akarmanaş ça boddhavyam

qahana karmano qatih

 

karmanah – işdən; hi – əlbəttə; api – həm də; boddhavyam – başa düşməlidir; boddhavyam – başa düşməlidir; ça – həmçinin; vikarmanah – qadağan edilmiş işdən; akarmanah – fəaliyyətsizlikdən; ça – həmçinin; boddhavyam – başa düşməlidir; qahana – çox çətin; karmanah – işdən; qatih – giriş.

Fəaliyyətin incəliklərini anlamaq çox çətindir. Buna görə də insan fəaliyyət, qadağan edilmiş fəaliyyət və fəaliyyətsizliyin nə olduğunu yaxşı bilməlidir.

İZAHI: Əgər insan doğrudan da maddi əsarətdən qurtulmağa can atırsa o,  fəaliyyət, fəaliyyətsizlik və qadağan edilmiş fəaliyyət arasındakı fərqi başa düşməlidir. Fəaliyyət, əks-təsirlər və təhrif edilmiş fəaliyyətin təhlili zəruridir, çünki bu, çox mürəkkəb mövzudur. Krişna şüurunu anlamaq və buna müvafiq surətdə hərəkət etmək üçün insan Tanrı ilə qarşılıqlı münasibətlər barədə öyrənməlidir; bunu öyrənmiş adam çox yaxşı bilir ki, hər bir canlı varlıq Tanrının əbədi xidmətçisidir və buna görə də Krişna şüurunda fəaliyyət göstərməlidir. Bhaqavad-gitanın məzmunu bizi bu nəticəyə gətirib çıxarır. Belə şüura zidd olan hər cür mülahizə və ya hərəkət vikarma, yəni qadağan edilmiş fəaliyyətdir. Bunu anlamaq üçün insan Krişna şüurunda olan mötəbər şəxslərlə ünsiyyət saxlamalı, bu sirri onlardan öyrənməlidir; bu proses Tanrının Özünü dinləmək qədər faydalıdır. Əks-təqdirdə, hətta ən dərrakəli adam belə səhvə yol verəcək.

 

MƏTN 18

karmany akarma yah paşyed

akarmani ça karma yah

sa buddhiman manuşyeşu

sa yuktah kritsna-karma-krit

 

karmani – fəaliyyətdə; akarma – fəaliyyətsizlik; yah – o şəxs ki; paşyet – müşahidə edir; akarmani – fəaliyyətsizlikdə; ça – həm də; karma – həzgüdən fəaliyyət; yah – o kəs ki; sah – o; buddhi-man – dərrakəli; manuşyeşu – cəmiyyətdə; sah – o; yuktah – transsendental mövqedədir; kritsna-karma-krit – müxtəlif işlərlə məşğul olsa da.

Fəaliyyətdə fəaliyyətsizlik, fəaliyyətsizlikdə fəaliyyət görən şəxs dərrakəli insandır və müxtəlif işlərlə məşğul olsa da, o, transsendental mövqedədir.

İZAHI: Krişna şüurunda fəaliyyət göstərən insan karma əsarətindən təbii olaraq azad olur. O, bütün işlərini Krişnaya həsr edir; buna görə də o, gördüyü işin nəticələrindən nə həzz alır, nə də iztirab çəkir. O, dərrakəli insandır; müxtəlif işlər görsə də, bunu Krişna üçün edir. Akarma əks-təsiri olmayan iş deməkdir. İmpersonalist fəaliyyətinin nəticələrinin özünügerçəkləşdirmə yolunda ona maneə olacağından qorxduğu üçün hər cür fəaliyyətə son qoyur. Personalist isə öz həqiqi mövqeyinin Allahın Ali Şəxsiyyətinin əbədi xidmətçisi olduğunu bildiyi üçün Krişna şüurunda fəaliyyət göstərir. Hər şeyi Krişna üçün etdiyinə görə o, sədaqətli xidmət göstərərək, transsendental xoşbəxtlik içində həzz alır. Məlumdur ki, bu yolla gedənlər şəxsi hissi həzz arzulamırlar. İnsan Krişnanın əbədi xidmətçisi olduğunu dərk etdikdə, fəaliyyətinin bütün əks-təsirlərindən azad olur.

 

MƏTN 19

yasya sarve samarambhah

kama-sankalpa-varcitah

qyanaqni-daqdha-karmanam

tam ahuh panditam budhah

 

yasya – kim ki; sarve – hər cür; samarambhah – cəhdlər; kama – hissi həzz arzularına əsaslanan; sankalpa – qətiyyət; varcitah – məhrum olmuşlar; qyana – kamil bilikdən; aqni – odla; daqdha – yandırılmışdır; karmanam – iş; tam – ona; ahuh – elan etmək; panditam – alim; budhah – bilənlər.

Hər bir təşəbbüsü hissi həzz arzusundan azad olan insan tam bilik sahibi hesab edilir. Müdriklər deyirlər ki, onun fəaliyyətinin əks-təsirləri kamil bilik odu ilə yandırılmışdır.

İZAHI: Yalnız tam bilik sahibi olan insan Krişna şüurunda olan şəxsin hərəkətlərini başa düşə bilər. Krişna şüurunda olan şəxs hər cür hissi həzz istəklərindən azaddır; başa düşmək lazımdır ki, o, əzəli mövqeyinin Allahın Ali Şəxsiyyətinin xidmətçisi olması barədə kamil biliyə yiyələndiyi üçün öz fəaliyyətinin əks-təsirini yandırmışdır. Bu cür kamil biliyə malik insan həqiqətən alimdir. Tanrıya əbədi xidmət barədə bu biliyi oda bənzətmək olar. Bir dəfə alışdırılmış belə od fəaliyyətin bütün əks-təsirlərini yandıra bilər.

 

MƏTN 20

tyaktva karma-phalasanqam

nitya-tripto niraşrayah

karmany abhipravritto ‘pi

naiva kinçit karoti sah

 

tyaktva – imtina edib; karma-phala-asanqam – fəaliyyətin nəticələrinə bağlılıq; nitya – həmişə; triptah – razı salınaraq; niraşrayah – heç bir sığınacağı olmadan; karmani – fəaliyyətdə; abhipravrittah – tamamilə məşğul olaraq; api – baxmayaraq ki; na – deyil; eva – əlbəttə; kinçit – nə isə; karoti – etmək; sah – o.

Fəaliyyətinin nəticələrinə bağlılıqdan imtina etmiş şəxs həmişə məmnundur və heç nədən asılı deyil, o müxtəlif işlər görsə də, mənfəətpərəst fəaliyyətdən uzaqdır.

İZAHI: Yalnız Krişna şüurunda olan və hər bir işi Krişna üçün görən insan fəaliyyətin əsarətindən bu cür azad ola bilər. Krişna şüurunda olan insanın fəaliyyəti Allahın Ali Şəxsiyyətinə məhəbbətdən doğur və buna görə də fəaliyyətinin nəticələri onu cəlb etmir. Hər cəhətdən Krişnaya güvəndiyinə görə o, hətta öz güzəranı barədə də düşünmür. O, hər hansı bir şeyi əldə etməyə və artıq ona məxsus olan şeyləri qorumağa can atmır. O, öz vəzifəsini bacardığı qədər yaxşı yerinə yetirir və hər cəhətdən Krişnaya güvənir. Bağlılığı olmayan bu cür insan həyata keçirdiyi fəaliyyətin yaxşı və pis əks-təsirlərindən həmişə azaddır; sanki, o heç nə etmir. Bu, akarmanın, yəni əks-təsirləri olmayan fəaliyyətin əlamətidir. Ona görə də Krişna şüurunda olmayan adamın gördüyü hər bir iş icraçını dolaşdırır və yuxarıda izah edildiyi kimi, bu, vikarma əlamətidir.

 

MƏTN 21

niraşir yata-çittatma

tyakta-sarva-pariqrahah

şariram kevalam karma

kurvan napnoti kilbişam

 

niraşih – nəticə gözləmədən; yata – nəzarət edilən; çitta-atma – ağıl və dərrakə; tyakta – imtina edərək; sarva – bütün; pariqrahah – əmlak üzərində sahiblik iddiası; şariram – bədən və canı bir yerdə saxlayaraq; kevalam – yalnız; karma – iş; kurvan – edərək; na – heç vaxt; apnoti – qazanmır; kilbişam – günah əməllərin əks-təsirləri.

Bu cür bilikli insan ağlını və dərrakəsini tam nəzarət altında saxlayaraq hərəkət edir, əmlakı üzərində sahiblik iddiasından əl çəkir və yalnız həyatı üçün zəruri olan şeylərdən ötrü işləyir. Belə fəaliyyət göstərərək o, günaha batmır.

İZAHI: Krişna şüurunda olan insan öz fəaliyyətindən yaxşı və ya pis nəticə gözləmir. O, ağlına və dərrakəsinə tamamilə nəzarət edir. O, Uca Tanrının ayrılmaz hissəciyi olduğunu bilir və tamın hissəciyi kimi, oynadığı rolun öz fəaliyyəti olmadığını, Tanrının bu fəaliyyəti onun vasitəsilə həyata keçirdiyini anlayır. Əl öz-özünə deyil, bütün bədənin amalına müvafiq hərəkət edir. Krişna şüurunda olan şəxs həyatını həmişə ən yüksək amalla uzlaşdırır, çünki o özü üçün hissi həzz arzulamır. O, eynilə maşın hissəsi kimi hərəkət edir. Maşın hissəsini işlək halda saxlamaq üçün onu yağlamaq və təmizləmək lazım gəldiyi kimi, eləcə də Krişna şüurunda olan şəxs Tanrıya məhəbbətlə xidmət etmək üçün işləyərək, özünü saxlayır. Buna görə də o, fəaliyyətinin bütün əks-təsirlərindən azaddır. Heyvanın bədəni özünə deyil, sahibinə məxsus olduğu kimi, o da öz bədəninin sahibi deyil. Bəzən amansız sahibkar ona məxsus olan heyvanı öldürsə də, heyvan etiraz etmir. Onun heç həqiqi azadlığı da yoxdur. Krişna şüurunda olan insan bütünlüklə özünügerçəkləşdirmə ilə məşğul olduğuna görə onun hər hansı maddi obyektə sahib olmaq barədə düşünməyə vaxtı yoxdur. Bədənini və canını saxlamaq üçün onun əyri yollarla pul qazanmağa ehtiyacı yoxdur. Buna görə də o, bu cür maddi günahlara batmır. O, fəaliyyətinin bütün əks-təsirlərindən azaddır.

 

MƏTN 22

yadriççha-labha-santuşto

dvandvatito vimatsarah

samah siddhav asiddhau ça

kritvapi na nibadhyate

 

yadriççha – öz-özünə; labha – qazanc; santuştah – kifayətlənən; dvandva – əkslik; atitah – üstün gəlmiş; vimatsarah – paxıllıqdan azad; samah – möhkəm; siddhau – uğurda; asiddhau – və uğursuzluqda; ça – həmçinin; kritva – edərək; api – hərçənd; na – heç vaxt; nibadhyate – təsir altına düşür.

Öz-özünə əldə edilən gəlirlə kifayətlənən, əksliklərdən azad olan və heç kimə paxıllıq etməyən, uğurda və uğursuzluqda möhkəm olan insan fəaliyyətdə olsa da, heç vaxt dolaşmır.

İZAHI: Krişna şüurunda olan şəxs hətta bədənini saxlamaq üçün də, həddən artıq səy göstərmir. O, öz-özünə əldə edilən gəlirlə kifayətlənir. O, dilənçilik etmir, heç kimdən borc almır, vicdanla işləyir və halal zəhmətlə əldə etdiyi gəlirlə kifayətlənir. Buna görə də o, həyat vəsaiti sarıdan heç kimdən asılı deyil. O, heç vaxt imkan vermir ki, kiməsə göstərdiyi xidmət onun Krişna şüurunda göstərdiyi xidmətə mane olsun. Lakin Tanrıya xidmət etmək üçün o, hər cür işdə iştirak edə bilər və bu zaman maddi dünyanın əkslikləri onu narahat etməz. Maddi dünyanın əkslikləri isti və soyuq, iztirab və xoşbəxtlik kimi təzahür edir. Krişna şüurunda olan insan əksliklərdən üstündür, çünki o, Krişnanı razı salmaq üçün tərəddüd etmədən, hər çür imkandan istifadə edir. Buna görə də o, uğurda və uğursuzluqda möhkəmdir. Bu əlamətlər transsendental biliyi olan insanda üzə çıxır.

 

MƏTN 23

qata-sanqasya muktasya

qyanavasthita-çetasah

yaqyayaçaratah karma

samaqram praviliyate

 

qata-sanqasya – maddi təbiətin qunalarına bağlı olmayan insan; muktasya – qurtuluş; qyana-avasthita – transsendental biliyi olan; çetasah – müdrikliyi; yaqyaya – Yaqya (Krişna) naminə; açaratah – hərəkət edərək; karma – iş; samaqram – tamamilə; praviliyate – qovuşur.

Maddi təbiətin qunalarına bağlı olmayan, transsendental biliyə yiyələnmiş insanın fəaliyyəti tamamilə transsendental olur.

İZAHI: Bütünlüklə Krişna şüurunda olan insan bütün əksliklərdən azad olur və beləliklə, maddi qunaların çirkabından qurtulur. Krişna ilə qarşılıqlı münasibətlərdə həqiqi mövqeyini anladığına görə o, qurtula bilər və nəticədə, onun ağlı Krişna şüurundan sapındırıla bilməz. Beləliklə, o, gördüyü bütün işləri əzəli Vişnu – Krişna üçün edir. Qurbanların məqsədi Ali Şəxsiyyət Vişnunu, yəni Krişnanı, razı salmaq olduğu üçün, o, bütün fəaliyyətini qurban kimi həyata keçirir. Onun belə fəaliyyətinin əks-təsirləri transsendentdə həll olur və o, maddi əks-təsirlərə məruz qalmır.

 

MƏTN 24

brahmarpanam brahma havir

brahmaqnau brahmana hutam

brahmaiva tena qantavyam

brahma-karma-samadhina

 

brahma – təbiətcə ruhi; arpanam – əmanət; brahma – Tanrı; havih – yağ; brahma – ruhi; aqnau – qurban odunda; brahmana – ruhi can; hutam – təklif edilmiş; brahma – ruhi məskən; eva – əlbəttə; tena – onunla; qantavyam – əldə edilmiş; brahma – ruhi; karma – fəaliyyətdə; samadhina – tam qapılma.

Bütünlüklə Krişna şüuruna qapılmış insan hökmən ruhi məskənə çatır, çünki o özünü tamamilə ruhi fəaliyyətə həsr edir. Bu cür fəaliyyətdə qurban odu da, təklif edilən şey də eyni ruhi təbiətlidir.

İZAHI: Burada Krişna şüurunda həyata keçirilən fəaliyyət nəticəsində, insanın ruhi məqsədə nail olması təsvir edilir. Krişna şüurunda müxtəlif fəaliyyət növləri vardır və onlar sonrakı beytlərdə təsvir ediləcəkdir. Burada isə Krişna şüurunun əsas prinsipi təsvir olunmuşdur. Maddi çirkab girdabında olan şərtləndirilmiş can maddi mühitdə fəaliyyət göstərməyə məcburdur, bununla belə o, bu mühiti tərk etməlidir. Şərtləndirilmiş canın maddi aləmdən yaxa qurtarması üçün yeganə proses – Krişna şüuru prosesidir. Süd məhsullarından həddən artıq istifadə etdiyinə görə bağırsaq xəstəliyinə tutulmuş xəstə digər süd məhsulunun – kəsmiyin köməyilə sağaldıla bilər. Maddiyyata qapılmış şərtləndirilmiş can da, Gitada deyildiyi kimi, Krişna şüurunun köməyilə sağaldıla bilər. Bu proses, adətən, yaqya (Vişnunu, yəni Krişnanı razı salmaq üçün icra edilən qurbanlar) adlandırılır. Maddi dünyada Krişna şüurunda, yaxud təkcə Vişnu naminə nə qədər çox iş görülürsə, mühit bir o qədər ruhiləşir. Brahma (Brahman) sözü “ruhi” deməkdir. Tanrı ruhidir və Onun transsendental bədəninin şəfəqi brahmacyoti (ruhi nur) adlanır. Mövcud olan nə varsa, brahmacyotidə yerləşir, lakin bu cyoti illuziya (maya) ilə, yaxud hissi həzlə örtüldükdə o, materiya adlanır. Bu maddi örtüyü Krişna şüurunun köməyilə dərhal aradan qaldırmaq olar; beləliklə, Krişna şüuru naminə təklif edilən şey, təklif edilən şeyin qəbuledicisi, yaxud istehlakçısı, istehlak prosesi, təklif edən şəxs və nəticə – hamısı birlikdə Brahman, yaxud Mütləq Həqiqətdir. Maya ilə örtülmüş Mütləq Həqiqət materiya adlanır. Mütləq Həqiqətlə əlaqələndirildikdə materiya ruhi keyfiyyətlərini bərpa edir. Krişna şüuru illüzor şüuru Brahmana, yaxud Aliyə çevirən prosesdir. Deyilir ki, ağıl bütünlüklə Krişna şüuruna qapıldıqda, o, samadhi, yaxud trans halında olur. Bu cür transsendental halda görülən hər bir iş Mütləq üçün yaqya (qurban) adlanır. Şüurun bu ruhi halında ianəçi, ianə, istehlak, icraçı, yaxud icraya rəhbərlik edən, nəticə, yaxud son məqsəd – hər şey Mütləqdə, Ali Brahmanda vahidləşir. Bu, Krişna şüuru prosesidir.

 

MƏTN 25

daivam evapare yaqyam

yoqinah paryupasate

brahmaqnav apare yaqyam

yaqyenaivopacuhvati

 

daivam – tanrıçalara sitayiş; eva – buna bənzər; apare – başqaları; yaqyam – qurbanlar; yoqinah – mistiklər; paryupasate – kamil sitayiş; brahma – Mütləq Həqiqət; aqnau – odda; apare – başqaları; yaqyam – qurban; yaqyena – qurban etməklə; eva – belə; upacuhvati – təklif etmək.

Bəzi yoqilər müxtəlif qurbanlar icra etməklə tanrıçalara mükəmməl surətdə sitayiş edirlər, bəziləri isə qurbanları Ali Brahman oduna təklif edirlər.

İZAHI: Yuxarıda deyildiyi kimi, vəzifələrini Krişna şüurunda yerinə yetirən insan kamil yoqi, yaxud mükəmməl mistikdir. Lakin elələri də vardır ki, tanrıçalara sitayiş edərək qurbanlar icra edirlər, bir başqaları isə Tanrının impersonal aspekti olan Ali Brahmana qurban gətirirlər. Beləliklə, müxtəlif kateqoriyalara aid olan müxtəlif qurbanlar mövcuddur. Müxtəlif tip adamların icra etdiyi müxtəlif kateqoriyalı bu qurbanlar bir-birindən yalnız zahirən fərqlənir. Əslində, qurbanlar həm də Yaqya adıyla tanınan Uca Tanrı Vişnunu razı salmaqdan ötrüdür. Bütün qurbanları iki əsas qrupa bölmək olar: maddi əmlakın qurban gətirilməsi və transsendental bilik əldə etmək üçün icra edilən qurbanlar. Krişna şüurunda olanlar Uca Tanrını razı salmaq üçün bütün maddi əmlaklarını qurban verirlər, ancaq müvəqqəti maddi xoşbəxtlik arzulayanlar, maddi əmlaklarını İndra, Günəş və s. kimi tanrıçaları razı salmaq üçün qurban verirlər. İmpersonalistlər isə şəxssiz Brahmanla vahidləşmək üçün öz fərdiyyətlərini qurban gətirirlər. Tanrıçalar qüdrətli canlı məxluqlardır və onlar kainatın qızdırılması, suvarılması, işıqlandırılması kimi maddi işlərə nəzarət etmək üçün Tanrı tərəfindən təyin olunmuşlar. Maddi mənfəətlə maraqlananlar Veda mərasimlərinə müvafiq müxtəlif qurbanlar verərək, tanrıçalara sitayiş edirlər. Onlar bahv-işvara-vadi, yəni çoxallahlılar adlandırılırlar. Başqaları isə Mütləq Həqiqətin şəxssiz aspektinə sitayiş edir, tanrıçaların müvəqqəti olduğunu bilirlər; onlar öz fərdiyyətlərini ali oda qurban verir və beləliklə, Tanrının mövcudiyyəti ilə vahidləşməklə fərdi mövcudluqlarına son qoyurlar. Bu cür impersonallistlər Tanrının transsendental təbiətini dərk etmək üçün vaxtlarını fəlsəfi mühakimələrə sərf edirlər. Başqa sözlə, bəhrəgüdən fəaliyyətlə məşğul olan insan maddi əmlakını maddi həzz əldə etmək üçün qurban edir, impersonalistlər isə Tanrının mövcudiyyəti ilə vahidləşmək üçün maddi fərdiyyətlərini qurban verirlər. İmpersonalist üçün Ali Brahman qurbangah, o özü isə Brahman odunun udduğu qurbandır. Arcuna kimi Krişna şüurunda olan şəxs hər şeyi Krişnanı razı salmaq üçün qurban verir; nəticədə onun həm maddi əmlakı, həm də özü Krişnaya qurban edilir. Beləliklə, o, kamil yoqidir; eyni zamanda, o, fərdiyyətini itirmir.

 

MƏTN 26

şrotradinindriyany anye

samyamaqnişu cuhvati

şabdadin vişayan anya

indriyaqnişu cuhvati

 

şrotra-adini – dinləmə prosesi; indriyani – hisslər; anye – başqaları; samyama – qabağını almaq; aqnişu – odda; cuhvati – təklif edirlər; şabda-adin – səs vibrasiyası və s.; vişayan – hissi həzz obyektləri; anye – başqaları; indriya – hiss üzvləri; aqnişu – odda; cuhvati – qurban edirlər.

Bəziləri [əsl brahmaçarilər] dinləmə prosesini və hisslərini ağla nəzarət odunda qurban edirlər, başqaları isə [nizamlayıcı prinsiplərə riayət edən ailə başçıları] hiss obyektlərini hisslərin oduna qurban edirlər.

İZAHI: Cəmiyyətin dörd bölməsinin üzvləri – brahmaçari, qrihastha, vanaprastha və sannyasilər kamil yoqi, yaxud transsendentalist olmaq üçün təyin edilmişlər. İnsan ömrü heyvan kimi hissi həzlə məşğul olmaq üçün nəzərdə tutulmadığına görə, bu dörd həyat tərzi elə qurulmuşdur ki, insan ruhi həyatda kamilliyə çata bilsin. Brahmaçarilər, yəni şagirdlər, həqiqi ruhani ustadın rəhbərliyi altında hissi həzlərdən əl çəkərək, ağıllarına nəzarət edirlər. Brahmaçarilər, yalnız Krişna şüuru barədə söhbətləri dinləyirlər; dinləmə dərketmə üçün əsas şərt olduğuna görə, pak brahmaçarilər harer namanukirtanam – Tanrının şəninə edilən söhbətləri dinləmək və onları tərənnüm etməklə məşğuldurlar. Onlar özlərini maddi səsləri eşitməkdən çəkindirir, Hare Krişna, Hare Krişna transsendental səs vibrasiyasını dinləməklə məşğul olurlar. Eləcə də, bir qədər hissi həzz almaq hüquqları olan ailə başçıları bu imkandan böyük ehtiyatla istifadə edirlər. Cinsi əlaqə, bihuşedici maddələrin qəbulu, ət yemək cəmiyyətin əsas meylləridir, lakin nizamlayıcı prinsiplərə riayət edən ailə başçıları qeyri-məhdud cinsi əlaqəyə və hissi həzlərə yol vermirlər. Ona görə də bütün mədəni cəmiyyətlərdə dini prinsiplərə əsaslanan nigah mövcuddur, çünki bu, cinsi əlaqəni məhdudlaşdırma yoludur. Bu cür məhdudlandırılmış, bağlılıqsız cinsi əlaqə də yoqanın bir növüdür, çünki ruhi prinsiplərə riayət edən ailə başçısı əsas hissi həzz meylini daha yüksək – ruhi həyat naminə qurban verir.

 

MƏTN 27

sarvanindriya-karmani

prana-karmani çapare

atma-samyama-yoqaqnau

cuhvati qyana-dipite

 

sarvani – hamısı; indriya – hisslər; karmani – fəaliyyəti; prana-karmani – həyat havasının fəaliyyəti; ça – həmçinin; apare – başqaları; atma-samyama – ağıla nəzarət; yoqa – birləşdirən proses; aqnau – odda; cuhvati – təklif edirlər; qyana-dipite – özünügerçəkləşməyə can atdığına görə.

Ağla və hisslərə nəzarət etməklə özünü dərk etmək istəyənlər bütün hisslərin fəaliyyətini və həyat havasını nəzarət edilən ağlın odunda qurban verirlər.

İZAHI: Burada Patancalinin təqdim etdiyi yoqa sistemi xatırladılır. Patancalinin Yoqa-sutrasında can pratyaq-atmaparaq-atma adlanır. Nə qədər ki, can hissi həzlərə bağlıdır, o, paraq-atma adlanır, lakin bu cür hissi həzlərdən imtina etdiyi andan ona pratyaq-atma deyirlər. Can bədəndə hərəkət edən on növ hava axınının təsiri altındadır və bu, nəfəs sistemi vasitəsilə dərk edilir. Patancalinin yoqa sistemi canı maddi bağlılıqlardan təmizləmək üçün bədəndəki hava axınlarına texniki üsulla nəzarət edərək, onların fəaliyyətinə münasib istiqamət verməyi öyrədir. Bu yoqa sisteminin son məqsədi pratyaq-atma olmaqdır. Pratyaq-atma maddi fəaliyyətdən azaddır. Hisslər hiss obyektləri ilə qarşılıqlı əlaqədədir; qulaqlar eşitmək, gözlər görmək, burun iyləmək, dil dad bilmək, əl isə toxunmaq üçündür. Beləliklə, onların hamısı canın xaricində fəaliyyət göstərir. Bu, prana-vayu fəaliyyəti adlanır. Apana-vayu aşağıya doğru hərəkət edir, vyana-vayu büzüşmə və genişlənmə funksiyasını yerinə yetirir, samana-vayu tarazlıq yaradır, udana-vayu yuxarıya doğru hərəkət edir və insan biliyə yiyələndikdə, bütün bunlardan özünügerçəkləşdirmək üçün istifadə edir.

 

MƏTN 28

dravya-yaqyas tapo-yaqya

yoqa-yaqyas tathapare

svadhyaya-qyana-yaqyaş ça

yatayah samşita-vratah

 

dravya-yaqyah – əmlakı qurban edərək; tapah-yaqyah – zahidlik vasitəsilə qurban vermək; yoqa-yaqyah – səkkiz pilləli mistisizm vasitəsilə qurban gətirmək; tatha – belə; apare – başqaları; svadhyaya – Vedaları öyrənmək vasitəsilə qurban vermək; qyana-yaqyah – transsendental biliyə yiyələnmək vasitəsilə qurban vermək; ça – həmçinin; yatayah – nurlanmış; samşita-vratah – sərt vədlər verib.

Sərt vədlər verərək bir çoxları əmlakını qurban gətirməklə, bəziləri zahidlik etməklə, başqaları isə səkkizpilləli mistik yoqa ilə məşğul olmaqla, yaxud transsendental biliyə yiyələnmək üçün Vedaları öyrənməklə nurlanırlar.

İZAHI: Bu qurbanlar  cürbəcür ola bilər. Bəzi adamlar xeyriyyəçilik edərək əmlaklarını qurban verirlər. Hindistanda varlı tacirlər və tanınmış şəxslər dharma-şala, anna-kşetra, atithi-şala, anathalaya və vidya-pitha kimi müxtəlif xeyriyyə müəssisələri açırlar. Digər ölkələrdə də çoxlu xəstəxanalar, qocalar evi və yoxsulların pulsuz yemək, təhsil və tibbi yardım alması üçün nəzərdə tutulmuş xeyriyyə müəssisələri vardır. Bütün bu xeyriyyəçilik fəaliyyəti dravyamaya-yaqya adlanır. Bəzi adamlar həyatda irəli getmək məqsədilə, yaxud kainatın yüksək planetlərinə qalxmaq üçün könüllü surətdə çandrayanaçaturmasya kimi bir çox zahidliklər icra edirlər. Bu proseslər müəyyən sərt qaydalar üzrə həyata keçirilir və bu zaman ağır zahidanə vədlər verilir. Məsələn, çaturmasya vədi vermiş şagird dörd ay (iyuldan oktyabradək) müddətində üzünü qırxmır, müəyyən ərzaqları yemir, gündə bir dəfə qida qəbul edir və evdən bayıra çıxmır. Həyat rahatlığının bu cür qurban gətirilməsi tapomaya-yaqya adlanır. Bəziləri Patancali sistemi (Mütləqlə vahidləşmək üçün), hatha-yoqa, yaxud aştanqa-yoqa (müəyyən məziyyətlər qazanmaq üçün) kimi müxtəlif mistik yoqa növləri ilə məşğul olurlar. Digərləri isə bütün müqəddəs ziyarətgahları gəzirlər. Bütün bu hərəkətlər yoqa-yaqya – maddi dünyada müəyyən məziyyətlər əldə etmək üçün icra olunan qurbanlardır. Elələri də vardır ki, Veda ədəbiyyatını, xüsusilə, Upanişadları və Vedanta-sutranı, yaxud Sankhya fəlsəfəsini öyrənməklə məşğul olurlar. Bu, svadhyaya-yaqya, yəni bilik alma vasitəsilə qurban vermə adlanır. Bu yoqilərin hamısı inamla müxtəlif qurbanlar icra edərək, həyatda yüksək mövqe tutmağa can atırlar. Lakin Krişna şüurunda həyata keçirilən fəaliyyət, Tanrıya birbaşa xidmət olduğu üçün, onların fəaliyyətindən fərqlənir. Krişna şüurunu yuxarıda adları çəkilən qurbanların hər hansı birinin vasitəsilə deyil, yalnız Tanrının və Onun mötəbər fədailərinin mərhəməti ilə əldə etmək olar. Buna görə də Krişna şüuru transsendentaldır.

 

MƏTN 29

apane cuhvati pranam

prane ‘panam tathapare

pranapana-qati ruddhva

pranayama-parayanah

apare niyataharah

pranan praneşu cuhvati

 

apane – aşağı gedən havada; cuhvati – təklif edirlər; pranam – xaric olan hava; prane – xaric olan havada; apanam – aşağı doğru gedən hava; tatha – kimi; apare – başqaları; prana – xaric olan hava; apana – aşağı gedən hava; qati – hərəkət; ruddhva – dayandıraraq; prana-ayama – nəfəsin tamamilə dayandırılması nəticəsində əldə edilən trans; parayanah – meylli; apare – başqaları; niyata – nəzarət edərək; aharah – yemək; pranan – xaric olan hava; praneşu – xaric olan havada; cuhvati – qurban icrası.

Başqaları trans halına çatmaq üçün nəfəsin dayandırılması prosesinə meyl edirlər. Onlar nəfəs verməni nəfəs almaya keçiddə, nəfəs almanı nəfəs verməyə keçiddə dayandırır və nəticədə, nəfəsi tamamilə dayandıraraq, trans halına çatırlar. Onlardan bəziləri yeməyi azaldaraq, nəfəsi ilə çıxan havanı özünə qurban edirlər.

İZAHI: Nəfəs prosesinə nəzarət edən yoqa sistemi pranayama adlanır ki, bu da əvvəlcə hatha-yoqa sistemində müxtəlif pozalarda həyata keçirilir. Bu proseslərin hamısı hisslərə nəzarət etmək və ruhi dərketmə yolunda inkişaf etmək üçündür. Bu praktika zamanı insan bədəndəki müxtəlif hava axınlarının istiqamətini dəyişmək üçün onlara nəzarət edir. Apana havası aşağıya, prana havası isə yuxarıya doğru hərəkət edir. Hava axınları puraka, yəni tarazlıq halına gələnədək pranayama-yoqa ilə məşğul olan insan ruhi gerçəkləşmə yolunda kamilləşmək üçün ömrünü uzada bilər. Dərrakəli yoqilər sonrakı həyatı gözləmədən hazırkı həyatda kamilliyə çatmağa can atırlar. Kumbhaka-yoqa ilə məşğul olan yoqilər ömürlərini uzadaraq, uzun illər boyu yaşayırlar. Lakin Krişna şüurunda insan daim Tanrıya transsendental məhəbbətlə xidmət edərək, avtomatik olaraq hisslərinə nəzarət edir. Onun hissləri həmişə Krişnaya xidmətlə məşğul olduğu üçün, başqa şeylə məşğul olmağa imkanı yoxdur. Buna görə də o, ömrünün axırında, təbii ki, Tanrı Krişnanın transsendental məskəninə çatır; bu səbəbdən də o, ömrünü uzatmağa çalışmır. Bhaqavad-gitada (14.26) təsvir edildiyi kimi, o, dərhal qurtuluş səviyyəsinə yüksəlir.

mam ça yo ‘vyabhiçarena

bhakti-yoqena sevate

sa qunan samatityaitan

brahma-bhuyaya kalpate

 

“Tanrıya saf sədaqətlə xidmət edən insan maddi təbiət qunalarının təsiri altından çıxır və dərhal ruhi səviyyəyə yüksəlir.”

Krişna şüurunda olan şəxs birbaşa transsendental səviyyəyə qalxır və orada bərqərar olur. Buna görə də o, yoldan çıxmır, nəticədə, Tanrının məskəninə daxil olur. Əgər insan yalnız krişna-prasadam, yəni əvvəlcə Tanrıya təklif edilmiş qida yeyirsə, o, getdikcə yeməyini azaldır. Yeməyin azaldılması hisslərə nəzarət edilməsində çox böyük rol oynayır. Hisslərə nəzarət edilmədikdə isə, maddi dolaşıqlıqdan çıxmaq mümkün deyil.

 

MƏTN 30

sarve ‘py ete yaqya-vido

yaqya-kşapita-kalmaşah

yaqya-şiştamrita-bhuco

yanti brahma sanatanam

 

sarve – hamısı; api – zahirən fərqli olsa da; ete – bu; yaqya-vidah – qurban icrasının məqsədini bilən; yaqya-kşapita – bu cür işin nəticəsində təmizlənmiş; kalmaşah – günah əməllərinin əks-təsirləri; yaqya-şişta – bu cür yaqya icrasının nəticəsi; amrita-bhucah – bu cür nektarın dadını bilən; yanti – yaxınlaşır; brahma – ali; sanatanam – əbədi mühit.

Qurbanların mənasını dərk edən bu cür icraçıların hamısı günah əməllərin əks-təsirlərindən təmizlənir və qurbanların nəticələrinin cövhərini dadıb, əbədi mühitə nail olurlar.

İZAHI: Müxtəlif qurban növlərinin (şəxsi əmlakın qurban verilməsi, Vedaların, yaxud fəlsəfi nəzəriyyələrin öyrənilməsi və yoqa məşğələləri) yuxarıdakı izahından görürük ki, onların hamısının ümumi məqsədi hisslərə nəzarət etməkdir. Hissi həzz maddi həyatın əsas səbəbidir; buna görə də insan hissi həzdən aralanmadan tam bilik, tam həzz və tam həyatla dolu əbədi səviyyəyə yüksələ bilməz. Bu səviyyə əbədi mühitdə, yaxud Brahmanda yerləşir. Yuxarıda adları çəkilən qurbanlar insana maddi həyatdakı günah əməllərinin əks-təsirlərindən təmizlənməyə kömək edir. Bu cür inkişaf edərək o, nəinki bu həyatda xoşbəxt və zəngin olur, həm də, son nəticədə, Tanrının əbədi səltənətinə daxil olub, ya şəxssiz Brahmanla vahidləşir, ya da Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişna ilə ünsiyyət əldə edir.

 

MƏTN 31

nayam loko ‘sty ayaqyasya

kuto ‘nyah kuru-sattama

 

na – heç vaxt; ayam – bu; lokah – planet; asti – mövcuddur; ayaqyasya – qurban verməyən üçün; kutah – haradadır; anyah – başqaları; kuru-sat-tama – ey Kuruların ən yaxşısı.

Ey Kuruların ən yaxşısı, insan qurban vermədən bu planetdə və bu həyatında heç vaxt xoşbəxt ola bilməz; belə olan halda onun sonrakı həyatı barədə nə demək olar?

İZAHI: İnsan maddi həyat formalarının hansında olursa-olsun, o, həmişə öz həqiqi mövqeyindən xəbərsizdir. Başqa sözlə, maddi dünyada olmağımızın səbəbi saysız-hesabsız günah əməllərimizin əks-təsirləridir. Cəhalət günah əməllərin, günah əməllər isə maddi mövcudiyyətin davam etdirilməsinin səbəbidir. İnsan həyatı bu dolaşıq vəziyyətdən çıxmaq üçün yeganə imkandır. Beləliklə, Vedalar din, iqtisadi inkişaf, nizamlanan hissi həzz və nəhayət, bu acınacaqlı vəziyyətdən tamamilə çıxmaq üçün yollar göstərərək bizə qurtulmaq imkanı verir. Yuxarıda məsləhət görülən din, yaxud müxtəlif qurban növləri bizim iqtisadi problemlərimizi öz-özünə həll edir. Yaqya icrası sayəsində biz hətta əhali artımı olduqda belə, kifayət qədər qida, süd və s. əldə edə bilərik. Bədən tamamilə təmin edildikdə, təbiidir ki, növbəti mərhələ hisslərin razı salınmasıdır. Ona görə də Vedalarda nizamlanan hissi həzz üçün müqəddəs nigah məsləhət görülür. Beləliklə, insan tədricən maddi qurtuluş səviyyəsinə yüksəlir. Azad həyatın ən kamil pilləsi isə Uca Tanrı ilə ünsiyyətdir. Yuxarıda deyildiyi kimi, kamillik yaqya (qurban) icra etməklə əldə edilir. Əgər insanın Vedalara müvafiq olaraq, yaqya icrasına meyli yoxdursa, o, istər bu bədəndə, istərsə də başqa planetdəki başqa bir bədəndə xoşbəxt olacağına necə ümid bəsləyə bilər? Müxtəlif səma planetlərində maddi rahatlıq şəraitləri müxtəlifdir və hər bir halda müxtəlif yaqyalar icrası ilə məşğul olan insanları hədsiz xoşbəxtlik gözləyir. Lakin insanın nail ola biləcəyi ən yüksək xoşbəxtlik Krişna şüuru vasitəsilə ruhi planetlərə çatmaqdır. Buna görə də Krişna şüuru bütün maddi həyat problemlərinin həllidir.

 

MƏTN 32

evam bahu-vidha yaqya

vitata brahmano mukhe

karma-can viddhi tan sarvan

evam qyatva vimokşyase

 

evam – beləliklə; bahu-vidhah – müxtəlif növ; yaqyah – qurbanların; vitatah – yayılmışlar; brahmanah – Vedaların; mukhe – ağızla; karma-can – fəaliyyətdən doğan; viddhi – bilməlisən; tan – onların; sarvan – hamısı; evam – beləliklə; qyatva – bilərək; vimokşyase – azad olunacaqsan.

Bu müxtəlif qurbanlar Vedalarda tövsiyə edilir və onların hər biri müəyyən fəaliyyət növündən törəyir. Onları bildikdə, sən qurtuluşa nail olacaqsan.

İZAHI: Yuxarıda izah edildiyi kimi, Vedalarda müxtəlif insanlar üçün müxtəlif qurbanlar nəzərdə tutulur. İnsanlar bədən konsepsiyasına həddən artıq  qapıldıqlarına görə, bu qurbanlar elə qurulmuşdur ki, insan onları bədəni, ağlı, yaxud da dərrakəsi ilə icra edə bilər. Ancaq onların hamısı, son nəticədə, bədəndən azad olmaq üçün tövsiyə edilmişdir. Tanrının Özü bunu deyir.

 

MƏTN 33

şreyan dravya-mayad yaqyac

qyana-yaqyah parantapa

sarvam karmakhilam partha

qyane parisamapyate

 

şreyan – daha çox; dravya-mayat – maddi əmlak; yaqyat – qurbanlardan; qyana-yaqyah – biliyi qurban gətirmək; parantapa – ey düşmənlərin qənimi; sarvam – hamısı; karma – fəaliyyət; akhilam – bütünlüklə; partha – ey Prithanın oğlu; qyane – bilikdə; parisamapyate – son.

Ey düşmənlərin qənimi, biliyi qurban etmək, maddi əmlakı qurban etməkdən daha yaxşıdır. Son nəticədə, ey Prithanın oğlu, bütün qurbanlar insanı transsendental biliyə gətirib çıxarır.

İZAHI: Bütün qurbanların məqsədi kamil bilik əldə etmək, sonra maddi iztirablardan azad olmaq və son nəticədə, Uca Tanrıya transsendental məhəbbətlə xidmət etməkdir (Krişna şüuru). Bununla belə, bu qurbanlarla əlaqədar müəyyən sirr vardır və onları bilmək lazımdır. Bəzən icraçının inamından asılı olaraq, qurbanlar müxtəlif şəkildə olur. Qurban icraçısının inamı transsendental bilik səviyyəsinə çatdıqda, o, belə biliyi olmadan maddi əmlakını qurban verən insanlardan daha irəli getmiş hesab edilir. Çünki biliyə yiyələnmədən icra olunan qurbanlar maddi səviyyədə qalır və ruhi fayda vermir. Krişna şüuru transsendental biliyin ən yüksək mərhələsi, həqiqi biliyin zirvəsidir. Biliyə yiyələnmədən qurban icra etmək, sadəcə olaraq, maddi fəaliyyətdir. Lakin, o, transsendental bilik səviyyəsində həyata keçirilirsə, bu, artıq ruhi səviyyədir. İcraçının şüurundan asılı olaraq, qurbanlar bəzən karma-kanda, bəhrəgüdən fəaliyyət, bəzən isə qyana-kanda, həqiqəti axtararkən biliyə yiyələnmə adlanır. Ən yaxşısı odur ki, son məqsəd biliyin əldə edilməsi olsun.

 

MƏTN 34

tad viddhi pranipatena

paripraşnena sevaya

upadekşyanti te qyanam

qyaninas tattva-darşinah

 

tat – müxtəlif qurbanlardan bəhs edən bu bilik; viddhi – anlamağa çalış; pranipatena – ruhani ustada müraciət etmək; paripraşnena – itaətlə soruşmaq; sevaya – xidmət göstərmək; upadekşyanti – həsr etmə; te – səni; qyanam – biliyə; qyaninah – özünü gerçəkləşdirmiş; tattva – həqiqəti; darşinah – görənlər.

Ruhani ustada yaxınlaş, həqiqəti bilməyə çalış. Ona itaətlə sual ver və xidmət et. Özünügerçəkləşdirmiş, həqiqəti görən can sənə bilik vermək iqtidarındadır.

İZAHI: Ruhi dərketmə yolu, şübhəsiz, çətindir. Buna görə də Tanrı bizə Onun Özündən başlayan şagird ardıcıllığına mənsub olan həqiqi ruhani ustada yaxınlaşmağı məsləhət görür. Bu cür şagird ardıcıllığına mənsub olmadan, heç kəs həqiqi ruhani ustad ola bilməz. Uca Tanrı əzəli ruhani ustaddır və şagird ardıcıllığına mənsub olan şəxs Tanrının sözlərini şagirdinə olduğu kimi ötürə bilər. Səfeh və yalançı adamlar kimi hərəkət edərək özündən proses uydurmaqla heç kəs ruhu dərk edə bilməz. Bhaqavatamda (6.3.19) deyilir: dharmam tu sakşad bhaqavat-pranitam – din yolu bilavasitə Tanrı tərəfindən verilir.” Buna görə də fəlsəfi mühakimələr, yaxud quru dəlillər insanı doğru yola çıxara bilməz. Müqəddəs kitabları müstəqil surətdə öyrənməklə də insan ruhi həyatda inkişaf edə bilməz. Bilik almaq üçün o, həqiqi ruhani ustada yaxınlaşmalıdır. İnsan bütünlüklə bu cür ruhani ustada sığınmalı və ona nökər kimi, təkəbbürsüz xidmət göstərməlidir. Özünügerçəkləşdirmiş ruhani ustadın razı salınması ruhi həyatda inkişafın sirridir. Soruşmaq və itaətkarlıq ruhu anlamaq üçün ən yaxşı keyfiyyətlərdir. İtaət etmədən və xidmət göstərmədən ruhani ustada sual verməyin nəticəsi olmayacaq. Ruhani ustad insanı sınaqdan keçirir və o, şagirdinin səmimi istəyini gördükdə, ona əsl ruhi dərketmə bəxş edir. Bu beytdə həm kor-koranə itaət, həm də mənasız suallar məzəmmət edilir. İnsan ruhani ustadı nəinki itaətlə dinləməli, eləcə də ona itaətlə xidmət edərək sual verib onu düzgün başa düşməyə çalışmalıdır. Həqiqi ruhani ustad təbiətcə şagirdinə çox mərhəmətlidir. Ona görə də şagird itaətkardırsa və daim xidmət göstərməyə hazırdırsa, sual və bilik mübadiləsi mükəmməl olur.

 

MƏTN 35

yac qyatva na punar moham

evam yasyasi pandava

yena bhutany aşeşani

drakşyasy atmany atho mayi

 

yat – o kəs; qyatva – bilərək; na – heç vaxt; punah – yenidən; moham – illüziya; evam – bu kimi; yasyasi – sən getməlisən; pandava – ey Pandunun oğlu; yena – o kəslərə; bhutani – canlı məxluqlar; aşeşani – hamısı; drakşyasi – sən görəcəksən; atmani – Yüksək Canda; atha – yaxud başqa sözlə; mayi – Məndə.

Bu yolla həqiqəti öyrəndikdə biləcəksən ki, bütün canlı varlıqlar Mənim hissəciklərimdir – onlar Mənim daxilimdədirlər və Mənə mənsubdurlar.

İZAHI: Özünügerçəkləşdirmiş, yaxud hər şeyi olduğu kimi bilən candan bilik almaq nəticəsində insan bütün canlı varlıqların Allahın Ali Şəxsiyyəti Krişnanın ayrılmaz hissəcikləri olduğunu dərk edir. Krişnadan ayrı mövcud olma hissi maya (ma – deyil, ya – bu) adlanır. Bəziləri fikirləşirlər ki, canlı varlıqların Krişna ilə heç bir əlaqəsi yoxdur, guya O, yalnız böyük tarixi şəxsiyyətdir, Mütləq isə şəxssiz Brahmandır. Əslində, Bhaqavad-gitada təsdiq edildiyi kimi, bu şəxssiz Brahman Krişnanın şəfəqidir. Krişna Allahın Ali Şəxsiyyəti olaraq hər şeyin səbəbidir. Brahma-samhitada aydın şəkildə deyilir ki, Krişna Allahın Ali Şəxsiyyətidir, bütün səbəblərin səbəbidir. Hətta milyonlarla mücəssəmələr Onun yalnız ekspansiyalarıdır. Canlı varlıqlar da Krişnanın ekspansiyalarıdır. Mayavadi filosofları səhvən Krişnanın Öz saysız-hesabsız ekspansiyalarında müstəqil mövcudluğunu itirdiyini düşünürlər. Bu fikir, təbiəti etibarilə, maddidir. Maddi dünyadakı təcrübəmizdən məlumdur ki, hissələrə bölünən şey özünün əvvəlki şəklini itirir. Lakin Mayavadi filosofları anlaya bilmirlər ki, mütləq səviyyədə “bir üstəgəl bir” və “bir çıxılsın bir” – hər ikisi birə bərabərdir. Bu, mütləq dünyanın qanunudur.

Mütləq elm sahəsində biliyimizin azlığı üzündən biz hazırda illüziya ilə örtülmüşük və ona görə də Krişnadan ayrı olduğumuzu zənn edirik. Krişnanın ayrılmış hissəcikləri olsaq da, biz Ondan fərqlənmirik. Canlı varlıqların bədəni arasındakı fərqlər mayadır, yəni həqiqət deyil. Biz hamımız Krişnanı razı salmaq üçün təyin edilmişik və yalnız mayanın təsiri nəticəsində Arcuna qohumları ilə müvəqqəti cismani münasibətlərini Krişna ilə əbədi ruhi münasibətlərindən daha vacib hesab edirdi. Gitanın təlimindən aşağıdakı nəticə hasil olur: Krişnanın əbədi xidmətçisi olan canlı varlıq Ondan ayrıla bilməz və Krişnadan ayrı olma hissi maya adlanır. Uca Tanrının ayrı-ayrı hissəcikləri olan canlı varlıqlar müəyyən məqsəd üçün təyin olunmuşlar. Onlar ən qədim zamanlardan bəri bu məqsədi unudaraq insan, heyvan, tanrıça və s. müxtəlif bədənlərdə yaşayırlar. Bu cür bədən müxtəliflikləri Uca Tanrıya transsendental xidmətin unudulması üzündən meydana çıxır. Lakin insan Krişna şüurunda transsendental xidmətlə məşğuldursa, o dərhal bu illüziyadan azad olur. İnsan bu saf biliyi yalnız həqiqi ruhani ustaddan alaraq, canlı məxluqun Krişnaya bərabər olması haqqında yanlış fikirdən uzaq ola bilər. Ali Canın – Krişnanın bütün canlı varlıqlar üçün ali sığınacaq olduğunu, bu sığınacaqdan imtina edən canlı varlıqların isə maddi enerji tərəfindən aldadılaraq müstəqil mövcud olduqlarını zənn etdiklərini bilmək kamil bilikdir. Beləliklə, onlar özlərini müxtəlif bədənlərlə eyniləşdirdiklərinə görə Krişnanı unudurlar. Bu cür yanılan canlı məxluqlar yalnız Krişna şüuruna gəldikdə, Bhaqavatamda (2.10.6) təsdiq edildiyi kimi, muktir hitvanyatha-rupam svarupena vyavasthitih – qurtuluş yoluna qədəm qoyurlar. Qurtuluş canlı varlığın əzəli mövqeyində Krişnanın əbədi xidmətçisi kimi qərarlaşması (Krişna şüuru) deməkdir.

 

MƏTN 36

api çed asi papebhyah

sarvebhyah papa-krit-tamah

sarvam qyana-plavenaiva

vricinam santarişyasi

 

api – hətta; çet – əgər; asi – sən varsan; papebhyah – günahlılardan; sarvebhyah – hamısının; papa-krit-tamah – ən böyük günahkar; sarvam – bütün günah əməllərin əks-təsirləri; qyana-plavena – transsendental bilik qayığı; eva – əlbəttə; vricinam – iztirablar okeanı; santarişyasi – sən keçəcəksən.

Sən hətta bütün günahlılardan ən günahlısı olsan da, transsendental bilik gəmisində mövqe tutsan, iztirablar okeanını üzüb keçə biləcəksən.

İZAHI: İnsan Krişna ilə qarşılıqlı münasibətlərdə öz əzəli mövqeyini anladıqda, cəhalət okeanındakı həyat uğrunda olan mübarizədən dərhal azad ola bilər. Bu maddi dünya bəzən cəhalət okeanına, bəzən isə yanan meşəyə bənzədilir. Okeana düşən insan təcrübəli üzgüçü olsa da, okeanda həyat uğrunda mübarizə çox kəskin olur. Əgər kimsə mübarizə aparan üzgüçüyə kömək edib onu okeandan çıxarırsa, o, böyük xilaskardır. Allahın Ali Şəxsiyyətinin verdiyi mükəmməl bilik qurtuluş yoludur. Krişna şüuru bizi xilas edən gəmidir və bu proses çox sadə, eyni zamanda, son dərəcə möhtəşəmdir.

 

MƏTN 37

yathaidhamsi samiddho ‘qnir

bhasma-sat kurute ‘rcuna

qyanaqnih sarva-karmani

bhasma-sat kurute tatha

 

yatha – necə; edhamsi – odun; samiddhah – yanan; aqnih – od; bhasma-sat – kül; kurute – çevirir; arcuna – ey Arcuna; qyana-aqnih – bilik odu; sarva-karmani – maddi fəaliyyətin əks-təsirləri; bhasma-sat – külə; kurute – bu çevirir; tatha – bənzər.

Şölələnən alov odunları külə çevirdiyi kimi, ey Arcuna, bilik odu da maddi fəaliyyətin bütün əks-təsirlərini yandırıb külə çevirir.

İZAHI: Can və Ali Can, eləcə də onların arasındakı qarşılıqlı münasibətlər barədə kamil bilik burada oda bənzədilir. Bu od təkcə günah əməllərin deyil, mömin fəaliyyətin də əks-təsirlərini yandırıb külə çevirir. Əks-təsirlərin bir çox mərhələləri vardır: yaranma ərəfəsində olan əks-təsirlər, yaranmaqda olan əks-təsirlər, yaranmış əks-təsirlər və artıq əldə edilmiş əks-təsirlər. Lakin canlı varlığın əzəli mövqeyi barədə bilik onların hamısını yandırıb kül edir. İnsan kamil bilik əldə etdikdə, həm yaranma ərəfəsində olan, həm də yaranmış əks-təsirlər məhv edilir. Vedalarda (Brihad-aranyaka Upanişad 4.4.22) deyilir: “ubhe uhaivaişa ete taraty amritah sadhv-asadhuni – insan həm mömin, həm də günah əməllərinin əks-təsirlərini dəf edir.”

 

MƏTN 38

na hi qyanena sadrişam

pavitram iha vidyate

tat svayam yoqa-samsiddhah

kalenatmani vindati

 

na – heç nə; hi – əlbəttə; qyanena – biliklə; sadrişam – müqayisədə; pavitram – ülvi; iha – bu dünyada; vidyate – mövcuddur; tat – o; svayam – özü; yoqa – sədaqətlə; samsiddhah – yetkin; kalena – vaxt keçdikcə; atmani – özündə; vindati – həzz alır.

Bu dünyada transsendental bilikdən ülvi və saf heç nə yoxdur. Belə bilik mistisizmin yetkin bəhrəsidir. Onu əldə edən insan öz daxilində özü-özündən həzz alır.

İZAHI: Transsendental bilik dedikdə, biz ruhi dərketməni nəzərdə tuturuq. Transsendental bilikdən ülvi və saf heç nə yoxdur. Cəhalət köləliyimizin, bilik isə qurtuluşumuzun səbəbidir. Bu bilik sədaqətli xidmətin yetkin bəhrəsidir və transsendental biliyə malik olan insanın kənarda məmnunluq axtarmasına ehtiyac yoxdur, çünki o öz daxili məmnunluğundan həzz alır. Başqa sözlə, bu bilik və məmnunluq Krişna şüurunda özünün ən yüksək pilləsinə çatır. Bu Bhaqavad-gitanın son sözüdür.

 

MƏTN 39

şraddhaval labhate qyanam

tat-parah samyatendriyah

qyanam labdhva param şantim

açirenadhiqaççhati

 

şraddha-van – inamı olan insan; labhate – nail olur; qyanam – bilik; tat-parah – buna həddən artıq bağlıdır; samyata – nəzarət edilən; indriyah – hisslər; qyanam – bilik; labdhva – nail olub; param – transsendental; şantim – dinclik; açirena – çox tezliklə; adhiqaççhati – nail olur.

İnamı olan, hisslərini özünə tabe edən və transsendental biliyə can atan insan tezliklə, ən yüksək ruhi sakitlik əldə edir.

İZAHI: Krişnaya möhkəm inamı olan insan Krişna şüurunda bu cür biliyə nail ola bilər. Sadəcə olaraq, Krişna şüurunda fəaliyyət göstərməklə kamilliyə çatacağını düşünən şəxs inamı olan insan adlanır. Bu inam sədaqətli xidmət göstərməklə və insanın qəlbini bütün maddi çirkabdan təmizləyən Hare Krişna, Hare Krişna, Krişna Krişna, Hare Hare/ Hare Rama, Hare Rama, Rama Rama, Hare Hare mantrasının tərənnümü vasitəsilə əldə edilir. Bundan başqa, insan öz hisslərinə nəzarət etməlidir. Krişnaya inamı olan və hisslərinə nəzarət edən insan Krişna şüurunda tezliklə kamil bilik əldə edə bilər.

 

MƏTN 40

aqyaş çaşraddadhanaş ça

samşayatma vinaşyati

nayam loko ‘sti na paro

na sukham samşayatmanah

 

aqyah – müqəddəs kitablardan xəbərsiz olan səfehlər; ça – və; aşraddadhanah – müqəddəs kitablara inanmayanlar; ça – həmçinin; samşaya – şübhələr; atma – şəxsiyyət; vinaşyati – yenidən düşür; na – heç vaxt; ayam – bunda; lokah – aləm; asti – var; na – deyil; parah – sonrakı həyatda; na – yox; sukham – xoşbəxtlik; samşaya – şübhəli; atmanah – şəxsiyyətlər.

Lakin müqəddəs kitablara şübhə edən cahil və inamı olmayan adamlar Allah şüurunu əldə etməyə qadir deyildirlər. Şübhə edən can üçün nə bu, nə də sonrakı dünyada xoşbəxtlik yoxdur.

İZAHI: Külli miqdarda olan mötəbər müqəddəs kitablardan ən yaxşısı Bhaqavad-gitadır. Heyvanlara bənzər adamların müqəddəs kitablara nə inamı, nə də onlar barədə biliyi var; bəziləri isə bu kitablarda yazılanları bilsələr də, hətta onlardan sitat gətirsələr də, əslində, bu sözlərə inanmırlar. Başqaları isə Bhaqavad-gita kimi müqəddəs kitablara inansalar da, Allahın Ali Şəxsiyyəti Şri Krişnaya inanmır və Ona sitayiş etmirlər. Bu cür adamlar Krişna şüuruna gələ bilməzlər. Onlar düşkünləşirlər. Yuxarıda adları çəkilən adamlardan inamsızlar və həmişə şübhə içində olanlar qətiyyən inkişaf etmirlər. Allaha və Onun sözünə inamı olmayanlar nə bu, nə də o biri dünyada xeyir tapmırlar. Onlar üçün xoşbəxtlik yoxdur. Buna görə də insan müqəddəs kitabların prinsiplərinə inamla əməl etməli və beləliklə, bilik səviyyəsinə yüksəlməlidir. Yalnız bu bilik insanı transsendental səviyyədə olan ruhi dərketməyə çatdıra bilər. Başqa sözlə, şəkk edənlər ruhi qurtuluşa nail olmurlar. Ona görə də insan şagird ardıcıllığına mənsub olan böyük açaryaların yolu ilə getməli və beləliklə, müvəffəqiyyət qazanmalıdır.

 

MƏTN 41

yoqa-sannyasta-karmanam

qyana-sançhinna-samşayam

atmavantam na karmani

nibadhnanti dhanancaya

 

yoqa – karma-yoqada sədaqətli xidmətlə; sannyasta – əl çəkmiş; karmanam – fəaliyyətin bəhrələri; qyana – biliklə; sançhinna – kəsilmiş; samşayam – şübhələr; atma-vantam – özündə qərarlaşan; na – heç vaxt; karmani – iş; nibadhnanti – bağlayır; dhanancaya – ey var-dövlət istilaçısı.

Fəaliyyətindən mənfəət gözləməyən, transsendental bilik vasitəsilə şübhələri məhv etmiş və özündə bərqərar olmuş insanın fəaliyyəti onun əl-qolunu bağlamır, ey var-dövlət istilaçısı.

İZAHI: Allahın Ali Şəxsiyyətinin Özünün dediyi kimi, Bhaqavad-gitanın göstərişlərinə əməl edən insan transsendental bilik əldə etdiyinə görə bütün şübhələrdən azad olur. O özünü Tanrının ayrılmaz hissəciyi bilir va tamamilə Krişna şüurunda olur, ona görə də özünüdərketmədə möhkəm durur. Şübhə yox ki, o, fəaliyyət əsarətindən yüksəkdə durur.

 

MƏTN 42

tasmad aqyana-sambhutam

hrit-stham qyanasinatmanah

çhittvainam samşayam yoqam

atişthottiştha bharata

 

tasmat – buna görə; aqyana-sambhutam – cəhalətdən doğulmuş; hrit-stham – ürəkdə yerləşən; qyana – bilik; asina – silahla; atmanah – özün; çhittva – kəsmək; enam – bu; samşayam – şübhəsiz; yoqam – yoqada; atiştha – yerləşən; uttiştha – qalx və döyüş; bharata – ey Bharata övladı.

Beləliklə, biliksizlikdən doğan ürəyindəki şübhələri bilik silahı ilə məhv et. Yoqa ilə silahlanaraq, ey Bharata övladı, qalx və döyüş.

İZAHI: Bu fəsildə təsvir edilən yoqa sistemi sanatana-yoqa, yaxud canlı varlığın əbədi fəaliyyəti adlanır. Bu yoqada iki növ qurban icrası mövcuddur: maddi əmlakın qurban verilməsi və həqiqi “mən”in dərk edilməsi, yəni saf ruhi fəaliyyət. Əgər maddi əmlakın qurban verilməsinin məqsədi ruhi dərketmə deyildirsə, onda bu cür qurban icrası maddiləşir. Ancaq, insan ruhi məqsədlə, yaxud sədaqətli xidmət yolunda qurban verirsə, belə qurban icrası mükəmməldir. Ruhi fəaliyyəti araşdırdıqda, onun da iki cür olduğunu aşkar edirik: canlı məxluqun həqiqi “mən”inin (əzəli vəziyyətinin) və Allahın Ali Şəxsiyyəti barədə həqiqətin dərk edilməsi. Bhaqavad-gitanı olduğu kimi qəbul edən insana ruhi biliyin bu iki əsas bölməsini dərk etmək çətin deyil. O özünü Tanrının ayrılmaz hissəciyi kimi mükəmməl surətdə dərk edə bilər. Bunu dərk etmək böyük səadətdir, çünki o zaman insan Uca Tanrının transsendental əməllərini asanlıqla başa düşə bilər. Bu fəslin əvvəlində Uca Tanrı Öz transsendental əməllərini şəxsən müzakirə etmişdi. Gitanın nəsihətlərini başa düşməyən adam imansızdır və Tanrının verdiyi cüzi müstəqillikdən düzgün istifadə etmir. Bu nəsihətlərə baxmayaraq, Tanrının həqiqi təbiətini, yəni Onun əbədi, həzz və biliklə dolu Allahın Ali Şəxsiyyəti olduğunu anlamayan adam ən böyük səfehdir. Krişna şüuru prinsiplərini tədricən mənimsəməklə cəhaləti aradan qaldırmaq olar. İnsan tanrıçalara müxtəlif cür qurbanlar verərək, Brahmana qurban verərək, subay həyat sürməklə, hisslərə nəzarət etməklə, mistik yoqa ilə məşğul olmaqla, zahidlik etməklə, maddi əmlakdan əl çəkməklə, Vedaları öyrənməklə və varnaşrama-dharma adlanan ictimai sistemdə iştirak etməklə qurban verərək özündə Krişna şüurunu oyadır. Bunların hamısı qurban icrası adlanır və nizamlanan fəaliyyətə əsaslanır. Ancaq bu fəaliyyət növlərinin ən vacib amili özünügerçəkləşdirmədir. Bu məqsədə can atan insan Bhaqavad-gitanı öyrənməyə layiq şagirddir, Krişnanın nüfuzuna şübhə edən insan düşkünləşir. Buna görə də Bhaqavad-gitanı, yaxud hər hansı digər müqəddəs kitabı həqiqi ruhani ustadın rəhbərliyi altında, ona xidmət edərək və ona sığınaraq öyrənmək lazımdır. Həqiqi ruhani ustad qədim zamanlardan başlayan şagird ardıcıllığına mənsubdur və o, Uca Tanrının milyon illər əvvəl günəş tanrıçasına (Bhaqavad-gitadakı nəsihətləri yerə çatdırmış şəxs) verdiyi göstərişlərdən heç vaxt yayınmır. Ona görə də Gitanın özündə deyildiyi kimi, insan Bhaqavad-gitada tövsiyə edilən yolla getməli və başqalarını doğru yoldan yayındıran mənfəətpərəst və şöhrətpərəst adamlardan özünü gözləməlidir. Tanrı, şübhəsiz ki, Ali Şəxsiyyətdir və Onun əməlləri transsendentaldır. Bunu anlayan insan Bhaqavad-gitanı öyrənməyə başladığı andan qurtuluşa nail olur.

 

Şrimad Bhaqavad-gitanın “Transsendental bilik” adlanan dördüncü fəslinə Bhaktivedantanın izahları belə qurtarır.